Phân khúc chip trên thị trường chứng khoán Mỹ giảm mạnh, giá trị thị trường bốc hơi hơn một nghìn tỷ USD! Lạm phát vượt kỳ vọng làm tăng kỳ vọng về việc nâng lãi suất, nút thắt tài chính cho cơ sở hạ tầng AI khiến định giá bị đánh giá lại.

Ứng dụng tài chính Zhihong cho biết, ngành bán dẫn của Mỹ đang trải qua một cuộc tái định giá sâu sắc trên thị trường. Dữ liệu lạm phát tháng 9 vượt dự báo đã làm củng cố kỳ vọng Fed sẽ tiếp tục tăng lãi suất, kết hợp với những cảnh báo hiếm hoi của CEO Broadcom (AVGO.US) và Intel (INTC.US) gần đây về nút thắt tài chính trong hạ tầng AI. Giao dịch chủ đề AI toàn cầu, lấy bán dẫn làm trung tâm, đã bị bán tháo quy mô lớn trong tuần qua.

Chỉ số bán dẫn Philadelphia (SOX) đã giảm khoảng 12% trong sáu phiên giao dịch vừa qua, vốn hóa bị bốc hơi khoảng 1,6 nghìn tỷ USD, lập kỷ lục chuỗi ngày giảm dài nhất kể từ tháng 5/2025; chỉ riêng ngày thứ Tư chỉ số này đã giảm mạnh 4,30%. Đợt giảm sâu này không chỉ ảnh hưởng đến thị trường Mỹ mà còn lan rộng nhanh chóng sang các trung tâm bán dẫn như Hàn Quốc, Nhật Bản, khiến nhà đầu tư tranh luận rộng rãi về tính bền vững của chu kỳ đầu tư AI.

Trong đó, hơn một nửa thành phần của chỉ số này giảm ít nhất 10% trong thời gian trên. Arm Holdings Plc (ARM.US) giảm mạnh 21%, Applied Materials (AMAT.US) giảm 16%, Intel (INTC.US) giảm 13%. GlobalFoundries (GFS.US) là cổ phiếu duy nhất tăng, thể hiện tốt hơn so với các đối thủ.

Đà giảm của ngành bán dẫn đồng thuận với yếu kém trên thị trường - chỉ số Nasdaq 100 tập trung vào cổ phiếu công nghệ giảm hơn 2%, ghi nhận ngày tệ nhất kể từ cuối tháng 7, chỉ số S&P 500 giảm 1.1%.

Đợt bán tháo này không chỉ giới hạn tại Mỹ. Cổ phiếu bán dẫn toàn cầu bị bán tháo đồng loạt: phiên sáng thứ Năm tại châu Á, chỉ số KOSPI của Hàn Quốc mở cửa giảm hơn 5%, tiếp tục đạt đáy mới kể từ tháng 7, chỉ số Nikkei 225 của Nhật giảm hơn 3%. Sự sụt giảm đồng loạt của cổ phiếu bán dẫn toàn cầu cho thấy nhà đầu tư ngày càng lo ngại về những rủi ro hệ thống của ngành này.

"Những ngày gần đây, các cổ phiếu chip toàn cầu chịu áp lực ngày càng gia tăng", Ulrike Hoffmann-Burchardi - Giám đốc Văn phòng Đầu tư UBS viết trong báo cáo nghiên cứu hôm thứ Tư, "Dù cạnh tranh trong lĩnh vực AI, nhu cầu tài chính tăng cùng lãi suất cao có thể định kỳ gây biến động, nhưng chúng tôi cho rằng đợt bán tháo mới nhất này giống như quá trình hiệu chỉnh kỳ vọng, hơn là sự đổ vỡ căn bản logic đầu tư AI".

Áp lực lạm phát tăng toàn diện, chỉ số CPI lõi vượt dự báo phục hồi

Áp lực mới nhất xuất hiện sau khi dữ liệu lạm phát tháng 9 vượt dự báo, củng cố kỳ vọng Fed sẽ tiếp tục tăng lãi suất, dù các nhà hoạch định chính sách có thể sẽ giữ nguyên ở cuộc họp cuối tháng này.

Bộ Lao động Mỹ công bố ngày 14/10: Giá tiêu dùng tháng 9 (CPI) tăng 0,6% so với tháng trước, mức tăng lớn nhất từ tháng 4 năm nay do chi phí năng lượng và thực phẩm tăng; tăng trưởng theo năm đạt 3,7%, cao hơn mức 3,4% của tháng 8 và vượt dự báo 3,6%. Loại trừ thực phẩm và năng lượng biến động, CPI lõi tăng 0,3% so với tháng trước, bằng tháng 8 nhưng cao hơn dự báo 0,2%; theo năm tăng từ 2,4% lên 2,6%, cũng vượt mức dự báo 2,5%.

Riêng về động lực, giá năng lượng là nhân tố chính thúc đẩy lạm phát tổng thể. Chỉ số giá năng lượng tháng 9 tăng 5,2% so với tháng trước, chỉ số giá xăng tăng 9,1%, đóng góp hơn một nửa vào mức tăng CPI tháng. Căng thẳng tại Trung Đông liên tục đẩy giá nhiên liệu lên cao, giá năng lượng từ đầu năm đến nay tăng 20,4%, giá dầu tăng làm giá vé máy bay cao hơn, tháng 9 vé máy bay tăng 1,2% so với tháng trước, cả năm tăng 22,4%.

Đáng chú ý, phạm vi tăng giá đã vượt ngoài lĩnh vực năng lượng, đà lan tỏa ngày càng rộng. Chuyên gia phân tích chỉ ra các mặt hàng giải trí, xe ô tô và xe tải cũ, giáo dục, vé máy bay, chăm sóc sức khỏe, quần áo đều tăng giá. Một phần do thuế quan, năng lượng, phần khác cho thấy lạm phát dính chặt hơn.

Olu Sonola - Trưởng nhóm nghiên cứu kinh tế Mỹ của Fitch Ratings - cho biết số liệu lạm phát mới nhất "bật đèn đỏ" với Fed, việc tăng giá lan tỏa sang dịch vụ có thể tăng rủi ro lạm phát dai dẳng.

Vấn đề sâu hơn là, xây dựng hạ tầng AI đang trở thành động lực đẩy lạm phát. Cơn sốt xây dựng trung tâm dữ liệu thúc đẩy giá bán dẫn và hàng hóa khác, lan sang lĩnh vực kinh tế rộng thông qua chi phí lao động ngành xây dựng.

Chủ tịch Fed Chicago - Goolsbee nói rõ áp lực lạm phát do cơn sốt AI đang vượt ra ngoài phạm vi ngành liên quan trực tiếp: "Lĩnh vực tăng giá đã không còn chỉ ở linh kiện trung tâm dữ liệu và các ngành trực tiếp liên quan. Tôi ngày càng lo lắng đây là ví dụ về nhu cầu tổng thể tăng nóng".

Dữ liệu lạm phát vượt dự báo nhanh chóng tái định hình kỳ vọng lãi suất Fed. Theo công cụ "Fed Watch" của CME, sau khi chỉ số CPI được công bố, xác suất Fed tăng lãi suất 25 điểm cơ bản trong tháng 10 đã nhảy từ khoảng 18% trước khi công bố lên 50%. Xác suất tăng lãi trong tháng 12 cũng gần đạt 90%. Dù đến thời điểm hiện tại thị trường có chút hạ nhiệt, xác suất tăng lãi suất trong tháng 12 vẫn vượt 60%.

Ban lãnh đạo Fed tích cực phát đi tín hiệu diều hâu trước và sau khi lạm phát được công bố. Chủ tịch Fed New York Williams nói rõ ông vẫn cho rằng tăng lãi suất thêm một lần nữa trong năm nay là phù hợp, nhưng không nghĩ ngân hàng trung ương cần tăng lãi đến năm 2027. Williams tiết lộ, căng thẳng Iran đẩy giá năng lượng cùng với khoảng chênh lệch giá dầu thành phẩm đã thay đổi đánh giá của ông về triển vọng lạm phát ngắn hạn, khiến ông "kiên quyết ủng hộ" quyết định tăng lãi suất tháng 9. Chủ tịch Fed Boston Collins cũng cho biết bà dự kiến "tăng lãi suất thêm vừa phải trước cuối năm sẽ phù hợp", nhằm đảm bảo lạm phát quay trở lại mục tiêu 2% của Fed kịp thời và bền vững.

Chủ tịch Fed Cleveland cũng có quan điểm tương tự, cho rằng có thể cần thắt chặt chính sách tiền tệ hơn nữa. Sau khi công bố CPI, Citigroup điều chỉnh dự báo, dự kiến Fed sẽ tăng lãi suất 25 điểm cơ bản vào tháng 12/2026, thay vì giữ nguyên lãi suất cả năm như dự báo trước đó.

Trong một cuộc phỏng vấn riêng, Williams đặc biệt chỉ ra "cơn sốt xây dựng AI" cùng với thuế quan, giá năng lượng là ba biến số cốt lõi ảnh hưởng đến đường lạm phát của Mỹ. Ông nhận thấy xu hướng tăng giá hàng hóa và chi phí liên quan đến xây dựng AI đã rõ rệt: "Chúng tôi thực sự chứng kiến giá hàng hóa và chi phí khác liên quan đến xây dựng AI tăng lên: trung tâm dữ liệu, cầu chip lớn. Các ngành con do AI thúc đẩy ghi nhận tăng giá đột ngột và mạnh, chúng tôi cũng thấy một số dấu hiệu lan sang chi phí lao động xây dựng".

Tuy nhiên, ông cũng đưa ra nhận định khá lạc quan về dài hạn - khi năng lực sản xuất chip tăng, hiệu suất cải thiện, nguồn cung trong tương lai có thể tăng, tạo lực kiềm chế lạm phát.

Lời cảnh báo của CEO Broadcom gây hiệu ứng dây chuyền: Rào cản vốn đầu tư AI lộ diện

Ngoài áp lực lãi suất vĩ mô, cảnh báo về rào cản tài chính từ phía ngành đã trở thành chất xúc tác quan trọng cho đợt bán tháo này. Tuần trước, CEO Broadcom - Chen Fuyang đã so sánh một số nhà đầu tư chạy theo cơn sốt AI thành "các gambler", thẳng thắn cho rằng nhiều nhà đầu tư AI không hiểu rõ công nghệ họ đầu tư nhưng lại kỳ vọng cao. Ông cảnh báo, vốn - chứ không phải nguồn cung chip - sẽ là rào cản lớn nhất với sự phát triển AI.

Chen Fuyang còn đặt câu hỏi về hiệu quả thực sự của đầu tư AI doanh nghiệp, chỉ ra rằng nhà phát triển mô hình AI phải tìm được khách hàng thực sự có thể tạo ra lợi nhuận từ việc ứng dụng AI, thay vì phụ thuộc vào người dùng đang thử nghiệm và "phí tiền lên Token". Ông ví von sinh động: "Giống như khi bạn nhỏ đi chơi điện tử ở trung tâm, bố mẹ cho bạn 10 USD Token, bạn tiêu hết trong 10 phút mà chẳng học được gì. Đó chính là chuyện đang xảy ra ở các doanh nghiệp hiện nay".

Chen Fuyang còn đặt câu hỏi về hiệu quả thực sự của đầu tư AI doanh nghiệp, chỉ ra rằng nhà phát triển mô hình AI phải tìm được khách hàng thực sự có thể tạo ra lợi nhuận từ việc ứng dụng AI, thay vì phụ thuộc vào người dùng đang thử nghiệm và "phí tiền lên Token". Ông ví von sinh động: "Giống như khi bạn nhỏ đi chơi điện tử ở trung tâm, bố mẹ cho bạn 10 USD Token, bạn tiêu hết trong 10 phút mà chẳng học được gì. Đó chính là chuyện đang xảy ra ở các doanh nghiệp hiện nay".

Nhận định này gây đồng cảm và tranh cãi rộng rãi trên thị trường. Michael Burry - nhà đầu tư nổi tiếng, nguyên mẫu phim "The Big Short" - đã chia sẻ phát biểu này của Chen Fuyang lên mạng xã hội X, đặc biệt nhấn mạnh vấn đề doanh nghiệp chi tiền cho AI Token nhưng chưa chắc tạo ra giá trị thực.

Lời cảnh báo của Broadcom đã được thực tế xác nhận. Trái phiếu không đảm bảo đáo hạn năm 2032 của CoreWeave (CRWV.US) - nhà cung cấp dịch vụ AI đám mây - vào thứ Tư đã rớt xuống dưới 80% mệnh giá, lợi suất vượt 15%; hợp đồng hoán đổi rủi ro tín dụng lên mức kỷ lục, thị trường định giá xác suất công ty này vỡ nợ trong 5 năm tới trên 50%. Cổ phiếu CoreWeave phiên thứ Tư cũng giảm hơn 15%.

Chuyên gia phân tích của D.A. Davidson trước đó gọi CoreWeave là "thế chấp phụ" trong lĩnh vực AI, và cảnh báo nếu cơn sốt tài chính AI ở Mỹ giảm nhiệt, công ty này sẽ không đủ khả năng trả khoản nợ lớn.

Daniel O'Regan - Giám đốc giao dịch cổ phiếu tại Mizuho Securities - cho biết những tuần vừa qua nhà đầu tư "ngày càng không muốn cung cấp vốn cho chi tiêu AI bằng bất cứ giá nào". Chi tiêu vốn AI đã vượt khả năng tạo dòng tiền tự do của doanh nghiệp, buộc doanh nghiệp phải tìm nguồn tài chính bên ngoài để mua phần cứng cần thiết, và khi việc này ngày càng khó khăn, chi tiêu cho chip và hạ tầng AI có thể chịu tác động thực chất.

Đội ngũ phân tích do Nikolaos Panigirtzoglou dẫn đầu của JPMorgan trong báo cáo ngày 14/10 viết, mặc dù diễn biến giá cổ phiếu lần này khá giống điều chỉnh cuối tháng 7, nhưng bối cảnh hiện tại của cổ phiếu hạ tầng AI lại bất lợi hơn.

Panigirtzoglou chỉ ra, nguyên nhân là "Mặc dù quỹ cổ phiếu còn nhận dòng vốn, nhưng nhà đầu tư nhỏ lẻ đến nay chưa có hành động mua vào lúc giá thấp, dòng tiền mua lại giảm mạnh, thiếu cơ sở cho vị thế bán, và quy mô tài sản quản lý của ETF cổ phiếu đòn bẩy cao hơn". "Dù vừa có thoái lui, xét về vị thế hoặc dòng vốn, cổ phiếu chu kỳ có vẻ chưa rơi vào tình trạng quá bán".

"Chúng tôi khuyến nghị nhà đầu tư nên chú ý lĩnh vực AI nào đang chuyển hóa chi tiêu thành tăng trưởng lợi nhuận bền vững, cũng như việc áp dụng rộng rãi từ doanh nghiệp và người tiêu dùng", Hoffmann-Burchardi từ UBS cho biết.