Tramp ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin yerinə ipoteka faizlərini tənzimləmək istəyir? Besent açıqladı: "Tramp QE"-nin məqsədi FED-in "balansın azaldılması" ilə uyğunlaşmaqdır

Yüksək səviyyədə qalan mənzil xərcləri ilə üz-üzə olan Tramp administrasiyası birbaşa Federal Ehtiyat Sistemini (FED) ötüb keçərək, inzibati gücdən istifadə edərək ipoteka kreditləri bazarına müdaxilə edib, FED-in balansın kiçildilməsi siyasətini "hedc" etməklə ipoteka faizlərini aşağı salmağa çalışır.

Yerli vaxtla yanvarın 9-da ABŞ maliyyə naziri Besent Minnesota ştatında mediaya verdiyi müsahibədə Tramp administrasiyasının son maliyyə müdaxiləsi siyasətinin əsas məntiqini açıqladı. O bildirdi ki, ABŞ hökuməti Fannie Mae və Freddie Mac-a ipoteka ilə təmin olunmuş qiymətli kağızları (MBS) almağı tapşırıb və bu addımın məqsədi həmin istiqrazların FED-in balansından çıxma sürətinə təxminən uyğun gəlməkdir.

Besent qeyd etdi ki, hazırda FED hər ay təxminən 15 milyard dollar dəyərində MBS-in müddətini uzatmır (yəni "balansın kiçildilməsi"), bu da FED-in böyük - 6,3 trilyon dollarlıq istiqraz portfelindəki MBS payının davamlı azalmasına gətirib çıxarır. Onun fikrincə, FED-in bu əməliyyatı əslində bazara tərs istiqamətdə təzyiq göstərir və ipoteka kreditləri üzrə faizlərin daha da aşağı düşməsini əngəlləyir. Buna görə Tramp administrasiyasının strategiyası mərkəzi bankın yaratdığı tələbat boşluğunu "iki ev"in (Fannie Mae və Freddie Mac) satınalma gücü ilə doldurmaqdır.

Beləliklə, mən düşünürəm ki,bizim ideyamız FED-in addımlarına təxminən ayaq uydurmaqdır, çünki FED daim əks istiqamətdə çalışır.

Bundan əvvəl, prezident Tramp cümə axşamı günü "iki ev"i tənzimləyən Federal Mənzil Maliyyəsi Agentliyinə (FHFA) 200 milyard dollar həcmində MBS almağı rəsmi şəkildə əmr etdi. FHFA rəhbəri William Pulte isə cümə günü təsdiqlədi ki, onlar artıq ilk 3 milyard dollarlıq satınalma proqramını başladıb. Bu göstəriş bazar tərəfindən Ağ Evin mənzil əlçatanlığı böhranını həll etmək üçün aqressiv addımı kimi izah olunur, eyni zamandainzibati hakimiyyətin ənənəvi olaraq mərkəzi bankın nəzarətində olan maliyyə bazarlarına nadir müdaxiləsinin göstəricisidir.

MBS qiymətləri kəskin artdı, ipoteka faizləri 0,25 faiz bəndi aşağı düşə bilər

Tramp bu göstərişi verdikdən sonra bazarda kəskin reaksiya baş verdi.

Trampın kəmiyyət yumşaldılması (quantitative easing) siyasəti nəticəsində ipoteka ilə təmin olunmuş qiymətli kağızların (MBS) qiymətləri sürətlə artdı və bazar tez bir zamanda yenidən qiymətləndi.

Bundan əlavə, MBS-lərin ABŞ dövlət istiqrazlarına nisbətən risk premiumu (spread) cümə axşamı bağlanışına nisbətən 0,18 faiz bəndi azaldı. Besent müsahibəsində etiraf etdi ki, "iki ev"in balansı vasitəsilə maliyyələşdirilən alışlar birbaşa ipoteka faizlərini kəskin endirə bilməsə də, MBS ilə ABŞ dövlət istiqrazları arasında gəlir fərqini sıxışdırmaqla dolayı təsir göstərə bilər.

Analitiklər bildirirlər ki,200 milyard dollarlıq alış həcmi FED-in trilyonlarla dollarlıq kəmiyyət yumşaldılması (QE) proqramı ilə müqayisədə mülayim görünsə də, bazara əhəmiyyətli təzyiq göstərməyə kifayətdir.Bloomberg-in analitiklərinin fikrinə görə,bu addım ipoteka faizlərinin 0,25 faiz bəndi aşağı düşməsinə səbəb ola bilər.Hazırda ABŞ-da 30 illik sabit faizli ipoteka kreditlərinin orta faizi 2024-cü ildəki 8%-ə yaxın səviyyədən 6,2%-ə qədər düşüb, lakin pandemiya dövründəki 3% səviyyəsindən hələ də xeyli yuxarıdır.

Amerika İcma Mənzil Kreditləri Assosiasiyasının (Community Home Lenders of America) xarici əlaqələr üzrə direktoru Rob Zimmer bildirib ki, bu siyasət ilk dəfə ev alanlara fayda verəcək, çünki gənc alıcılar uzun müddət ipoteka kreditlərinin dəyəri ilə 10 illik dövlət istiqrazlarının qiyməti arasında yüksək spread-ə görə cəzalandırılırlar.

İnzibati müdaxilə “FED-in müstəqilliyi” ilə bağlı narahatlıqları artırır

Bazarda likvidliyin artırılmasına baxmayaraq, investorlar bu siyasətin uzunmüddətli təsirləri barədə fərqli fikirdədirlər, xüsusilə də FED-in rolu ilə bağlı müzakirələr intensivləşir.

Adətən, iqtisadiyyatın geniş sahəsində faiz dərəcələrini tənzimləmək həmişə FED-in vəzifəsi olub.FED-in yaradılmasının əsas məqsədi siyasi müdaxilədən qorunmaqdır.Qısa müddətli borclanma xərclərini təyin etməklə yanaşı, mərkəzi bank bəzən böyük həcmdə dövlət istiqrazları və ipoteka ilə təmin olunmuş qiymətli kağızlar (MBS) alaraq müdaxilə edə bilər, lakin bu, adətən yalnız məhdud hallara, məsələn bazar likvidliyinin bərpası və ya kəskin iqtisadi tənəzzül dövründə stimul məqsədilə tətbiq olunur.

Baird & Co. strateqi Kirill Krylov müştərilərinə ünvanladığı hesabatda xəbərdarlıq edib ki, Trampın göstərişi bazarın formalaşdırdığı effektivliklə siyasi manipulyasiya arasındakı sərhədi bulanıqlaşdırır. O hesab edir ki, ipoteka faizlərini manipulyasiya etmək məqsədilə aktivlərin açıq şəkildə alınması, son onilliklər ərzində belə addımlardan uzaq durmağa çalışan bazara siyasi riskləri yenidən qaytarır.

Kolumbiya Hüquq Məktəbinin Qlobal Bazarlar və Korporativ Sahibliyi Mərkəzinin həmsədri Jeffrey Gordon isə bildirib ki, bu alışlar FED-in vəzifə səlahiyyətindən kənarda olan “mənzil əlçatanlığı” adı ilə əsaslandırılsa da, ipoteka bazarı ilə ümumi faiz siyasəti sıx bağlıdır. İcra hakimiyyətinin bu addımı əslində dolayı pul siyasəti hesab olunmalı və FED-in müstəqilliyini zəiflədən yeni presedent yaradır.

Əslində, hazırda FED-in balansında 2 trilyon dollardan bir qədər çox MBS var ki, bu da əvvəlki böhran dövründə iqtisadiyyata stimulun mirasıdır. Lakin son iki ildə bu portfel hər ay 15-17 milyard dollar azalıb. Tramp administrasiyasının bu addımı FED-ə açıq şəkildə faizləri endirməsi üçün təzyiqlərin nəticəsiz qalmasından sonra yeni bir cəbhə açmaq kimi dəyərləndirilir və əgər pul siyasəti tez bir zamanda inzibati məqsədlərə uyğunlaşmasa, Ağ Ev-in birtərəfli tədbirlər görməyə hazır olduğunu göstərir.

“İki ev”in özəlləşdirilməsi perspektivində yenidən qeyri-müəyyənlik yarandı

Bu siyasət həm də Fannie Mae və Freddie Mac-ın gələcək taleyini daha da qeyri-müəyyən edir. Tramp komandası əvvəllər bu iki şirkəti 2008-ci il maliyyə böhranı zamanı dövlətin nəzarətinə keçirdikdən sonra yenidən özəlləşdirməyi müzakirə edirdi. Besent israr edir ki, satınalma addımı “iki ev”in maliyyə vəziyyətinə zərər verməyəcək və iddia edir ki, hər iki şirkət kifayət qədər nağd vəsaitə sahibdir, hətta bu addım onların gəlirlərini artıracaq.

Lakin DoubleLine Capital şirkətinin portfel meneceri Vitaliy Liberman qeyd edib ki, bazar əvvəlcə IPO-nu dövlətin onları tam şəkildə ictimaiyyətə qaytarması kimi görürdü, amma indiki siqnallar bunun baş verməyəcəyini göstərir. Çünki hökumət artıq “iki ev”in vacib bir siyasət aləti olduğunu anlayıb, onları tamamilə sərbəst bazara buraxsa, bu nəzarəti itirəcək.

Morgan Stanley-nin strateqləri də hesab edir ki, hökumətin dövlət dəstəyi ilə fəaliyyət göstərən müəssisələri (GSE) siyasət aləti kimi istifadə etmək istəyi ilə özəl investorların ənənəvi gözləntiləri arasında fundamental gərginlik var. Mövcud faiz dərəcələri ilə “iki ev”in gələcək gəlirliliyi arasında açıq şəkildə barışmaz ziddiyyətlər mövcuddur.