Lão hóa toàn cầu tái định hình logic đầu tư cổ phiếu và trái phiếu? Hóa đơn “tuổi thọ” của quỹ hưu trí tăng tốc tích lũy, cổ phiếu, trái phiếu và đầu tư tư nhân đón lượng vốn khổng lồ dài hạn

Ứng dụng tài chính Trí Thông báo, khi hệ thống hưu trí toàn cầu phải chi trả lâu dài hơn mà số lượng người đóng góp cho quỹ hưu trí ngày càng giảm, hệ thống hưu trí buộc phải phân bổ lại trách nhiệm giữa chính phủ, người sử dụng lao động và cá nhân cũng như điều chỉnh danh mục đầu tư. Nói cách khác, khi dân số toàn cầu ngày càng già hóa, thời gian chi trả lương hưu kéo dài, tỷ lệ người lao động so với người nghỉ hưu tiếp tục giảm, áp lực huy động và chi trả của hệ thống hưu trí ngày càng gia tăng, thúc đẩy các quỹ lương hưu phải xem xét lại lợi nhuận đầu tư, khả năng chịu rủi ro và sắp xếp thanh khoản, đồng thời yêu cầu chính phủ tăng cường tính bền vững lâu dài của hệ thống lương hưu thông qua hoàn thiện chế độ nghỉ hưu, chính sách nhập cư và thúc đẩy tăng năng suất.

Chỉ số lương hưu toàn cầu Marsh CFA Institute năm 2026 được công bố ngày 20/10 cho thấy, trong 55 hệ thống được khảo sát, 43 thị trường có tỷ lệ sinh thấp hơn mức thay thế thế hệ là 2.1 và 23 thị trường thấp hơn 1.5; tuổi thọ còn lại dự kiến của dân số 65 tuổi ở các khu vực phát triển đã tăng 50,9% so với năm 1950, đạt khoảng 20 năm. Đối với thị trường vốn, điều này đồng nghĩa với việc quỹ lương hưu toàn cầu phải giải quyết đồng thời hai vấn đề: tài sản dài hạn có thể đáp ứng cuộc sống nghỉ hưu dài hạn hơn hay không, và dòng tiền hiện tại có đủ để chi trả phúc lợi đúng hạn không.

Từ đảm bảo hưu trí đến rủi ro đầu tư: Quỹ lương hưu toàn cầu đối mặt với khủng hoảng già hóa

Khi tuổi thọ tăng lên và tỷ lệ sinh giảm, hệ thống lương hưu toàn cầu đang đối mặt với khủng hoảng cấu trúc dân số, áp lực lên quỹ hưu trí có thể ngày càng lớn hơn, khả năng chi trả lương hưu cho các thế hệ tương lai cũng bị nghi ngờ.

Kế hoạch lương hưu thường chia thành hai loại: kế hoạch xác định quyền lợi, cam kết cung cấp thu nhập đã được xác định trước cho người nghỉ hưu; kế hoạch xác định đóng góp, trong đó số tiền chi trả phụ thuộc vào tổng số tiền tiết kiệm và lợi nhuận đầu tư tích lũy.

Già hóa dân số mang lại thách thức khác nhau cho hai loại kế hoạch: khi tuổi thọ người nghỉ hưu tăng lên, kế hoạch xác định quyền lợi phải đối mặt với khoản nợ ngày càng tăng; đối với kế hoạch xác định đóng góp, người tham gia có thể tiêu hết toàn bộ tiền tiết kiệm trong đời mình, khiến hiệu quả đầu tư của quỹ chịu áp lực lớn hơn.

Giám đốc Trung tâm Quản lý lương hưu quốc tế, Sebastian Bettemir cho biết, vấn đề này “rất nghiêm trọng và ngày càng nổi bật theo thời gian”. Ông chỉ ra rằng một số thành viên của quỹ lương hưu đã nghỉ hưu gần nửa thế kỷ, độ tuổi lên tới 107 hoặc 108 tuổi.

“Tuổi thọ càng dài, quỹ lương hưu càng phải chi trả lâu hơn, điều này ngay lập tức tăng thêm một khoản nợ.” Ông trả lời truyền thông: “Hãy nghĩ xem điều này thực sự mang lại chi phí gì cho thế hệ tiếp theo… Đây là một quả bom hẹn giờ.”

Báo cáo Chỉ số lương hưu toàn cầu Marsh CFA Institute năm 2026 (MCGPI) được công bố hôm thứ Ba tuần trước, cho thấy quy mô của thách thức này. Trong 55 hệ thống lương hưu được khảo sát, 43 thị trường có tỷ lệ sinh thấp hơn mức thay thế thế hệ là mỗi phụ nữ sinh 2,1 trẻ em, 23 thị trường thấp hơn 1,5.

Đồng thời, tuổi thọ còn lại dự kiến ở độ tuổi 65 ở các nước phát triển đã tăng 50,9% kể từ năm 1950, đạt khoảng 20 năm, đồng nghĩa với việc phúc lợi nghỉ hưu ngày nay phải chi trả lâu dài hơn nhiều. Số lượng người lao động có thể hỗ trợ cho người già cũng được dự báo sẽ giảm đáng kể.

Báo cáo MCGPI chỉ ra: “Khi tỷ lệ người lao động so với người nghỉ hưu tiếp tục giảm, việc huy động vốn cho lương hưu và chăm sóc người già trong tương lai trở nên quan trọng hơn. Theo cách hoạt động hiện nay, rất ít hệ thống thực sự ổn định.”

Đối với hệ thống lương hưu theo mô hình chi trả ngay, vấn đề này đặc biệt nghiêm trọng. Loại hệ thống này sử dụng chủ yếu tiền đóng góp của người lao động hiện tại để chi trả phúc lợi cho người nghỉ hưu hiện tại, do đó rất dễ bị ảnh hưởng bởi sự suy giảm dân số lao động.

Mỹ đã thể hiện áp lực này. Theo báo cáo của các ủy thác mới nhất, Quỹ Bảo hiểm người già và thân nhân đảm bảo lương hưu cho hàng chục triệu người Mỹ dự kiến sẽ cạn kiệt dự trữ vào quý IV năm 2032.

Kế hoạch lương hưu tích lũy đầy đủ cũng không ngoại lệ. Loại kế hoạch này đưa tiền đóng góp của người lao động và người sử dụng lao động vào đầu tư để chi trả phúc lợi nghỉ hưu trong tương lai.

MCGPI cảnh báo, khi thành viên nghỉ hưu và bắt đầu nhận phúc lợi, một số quỹ có thể nhận thấy số tiền chi trả vượt quá khoản đóng góp mới, khiến họ phải xem xét lại chiến lược đầu tư và nhu cầu thanh khoản.

Báo cáo nhấn mạnh: “Phúc lợi chi trả trong tương lai sẽ vượt quá khoản đóng góp hoặc phí bảo hiểm… áp lực tài chính này chắc chắn sẽ ngày càng gia tăng.”

Áp lực cấu trúc dân số đang tái định hình cách quỹ lương hưu đầu tư, một số quỹ chấp nhận mức rủi ro cao hơn nhằm đạt được lợi nhuận đáp ứng nghĩa vụ chi trả lương hưu ngày càng tăng.

Nhiều quỹ đã đi vào giai đoạn trưởng thành với phúc lợi chi trả vượt đóng góp, ngày càng phụ thuộc vào lợi nhuận đầu tư và tài sản tích lũy.

Theo báo cáo năm 2025 của Cơ quan giám sát thận trọng Australia, khoảng một phần ba quỹ hưu trí ở Australia có dòng tiền tự nhiên thuần âm trong ba năm, nghĩa là phúc lợi chi trả vượt đóng góp.

Các chuyên gia quan sát ngành cho biết, áp lực đạt lợi nhuận cao hơn khiến một số quỹ chuyển sang các khoản đầu tư có rủi ro cao và cấu trúc phức tạp hơn, bao gồm cổ phần tư nhân, cơ sở hạ tầng và tín dụng tư nhân.

Bettemir trả lời truyền thông: “Bạn có thể thử đạt được lợi nhuận đầu tư cao hơn nhưng điều này đòi hỏi phải chịu rủi ro cao hơn.”

Jean-Pierre Aubry, Phó Giám đốc nghiên cứu tiểu bang và địa phương thuộc Trung tâm nghiên cứu nghỉ hưu Boston College cho biết, quỹ lương hưu ngày càng hướng đến các khoản đầu tư rủi ro cao hơn, tuy mức độ thay đổi giữa các thị trường rất khác nhau.

Aubry phát biểu với truyền thông: “Tôi cho rằng mọi người đều tăng chút rủi ro trong khả năng cho phép. Khi cấu trúc dân số thay đổi, chi phí đang tăng lên.”

Ông lấy ví dụ về các quỹ lương hưu của tiểu bang và chính quyền địa phương Mỹ, các quỹ này chỉ phân bổ khoảng 20% tài sản vào trái phiếu, phần lớn còn lại đầu tư vào cổ phiếu và tài sản tư nhân.

Ông cho biết, cấu trúc này khiến quỹ lương hưu công của Mỹ phải chịu rủi ro đầu tư cao hơn rõ rệt so với các quỹ cùng loại ở châu Âu và Canada.

Không phải tất cả các nhà quản lý quỹ lương hưu đều cho rằng già hóa đồng nghĩa với việc nên tăng mức đặt cược rủi ro.

David Eliass, CEO quỹ lương hưu Australia Hostplus cho biết, sự thay đổi cấu trúc dân số chỉ là một trong nhiều yếu tố ảnh hưởng tới quyết định đầu tư.

Ông nhấn mạnh phải duy trì danh mục đầu tư đa dạng giữa các loại tài sản, khu vực và ngành cùng lúc đảm bảo lợi nhuận tiềm năng đủ để bù đắp rủi ro phải chịu.

Eliass cũng cho biết chính phủ có thể giảm bớt áp lực già hóa dân số thông qua chính sách nhập cư, tiến bộ công nghệ, đồng thời sự thay đổi cấu trúc dân số cũng có thể tạo ra cơ hội đầu tư mới.

Ông nói: “Tôi không đánh giá thấp khả năng sáng tạo lớn của chính phủ trong việc xử lý các vấn đề này. Tuy nhiên, chắc chắn họ phải bắt đầu giải quyết những vấn đề này.”

Theo đuổi lợi nhuận cao nhưng còn phải có tiền mặt: Phân bổ vốn lương hưu nhất định sẽ khác biệt?

Sự phụ thuộc của lương hưu vào lợi nhuận thị trường đã thể hiện rõ qua cấu trúc tài sản. Public Plans Database cho biết, năm 2025 quỹ lương hưu tiểu bang và địa phương Mỹ phân bổ 42,2% vào cổ phiếu, 21% vào thu nhập cố định, 13,9% vào cổ phần tư nhân và 9% vào bất động sản.

Cơ quan giám sát Australia phát hiện ra khoảng một phần ba quỹ hưu trí có tỷ lệ dòng tiền tự nhiên thuần âm trong ba năm, tức là dòng đóng góp không đủ để chi trả phúc lợi và các khoản chi ra. Chỉ số này không tính thu nhập từ đầu tư, giá trị âm không đồng nghĩa với lỗ hoặc mất khả năng thanh toán, nhưng sẽ tăng yêu cầu quỹ về thu nhập tiền mặt từ đầu tư và khả năng hiện thực hóa tài sản.

Điều này tạo ra hai hướng đầu tư: một số quỹ theo đuổi lợi nhuận cao qua cổ phần tư nhân, cơ sở hạ tầng và tín dụng tư nhân; một số quỹ mà tỷ lệ thành viên nghỉ hưu cao hơn thì cần giảm rủi ro, tăng tài sản thanh khoản để chi trả. Báo cáo chỉ số lương hưu toàn cầu cũng chỉ ra, già hóa thành viên có thể thúc đẩy quỹ dần giảm tỷ trọng dành cho tài sản tăng trưởng. Ý nghĩa đầu tư đằng sau là lợi nhuận kỳ vọng dài hạn phải phù hợp với thời gian nhận được tiền mặt thực tế: nếu việc thoái vốn tài sản tư nhân bị trì hoãn, hoàn trả tín dụng gặp khó khăn mà vẫn phải chi trả lương hưu liên tục, quỹ có thể phải bán tài sản thanh khoản khi thị trường suy yếu, làm suy yếu nền tảng lợi nhuận về sau.

Sự điều chỉnh này cũng tác động tới thị trường trái phiếu. Ngân hàng trung ương Hà Lan từng ước tính sự chuyển đổi hệ thống lương hưu có thể làm quỹ nước này giảm khoảng 100-150 tỷ euro tài sản trái phiếu chính phủ hoặc hợp đồng hoán đổi lãi suất kỳ hạn ít nhất 25 năm; thành viên trẻ tăng tỷ lệ tài sản tăng trưởng, người già vẫn ưu tiên thu nhập ổn định nhưng thời hạn tài sản cần thiết tương đối ngắn hơn. Vì vậy, giao dịch do già hóa quỹ lương hưu tạo ra cần được cụ thể hóa dựa vào kỳ hạn trái phiếu, chất lượng tín dụng và dòng tiền, không thể đơn giản kết luận tất cả trái phiếu kỳ hạn dài sẽ hưởng lợi, hay tất cả tài sản rủi ro đều nhận được dòng vốn tăng thêm.