Sau một tuần khủng hoảng, nước Pháp tạm thời tránh được việc Moody's hạ xếp hạng

Theo tin tức từ Ứng dụng Tài chính Thông minh Vietnam, Pháp đã tránh được việc bị Moody's hạ tín nhiệm, đem lại một khoảng thở cho quốc gia đang bị ảnh hưởng bởi sự tăng vọt của lợi suất trái phiếu, bế tắc chính trị và các cuộc biểu tình trên đường phố. Moody's giữ nguyên xếp hạng của Pháp - nền kinh tế lớn thứ hai khu vực euro - ở mức Aa3, cao hơn 7 cấp so với "junk" và ngang bằng với Anh; triển vọng xếp hạng là tiêu cực.

Moody's cho biết: "Sự giảm tốc tăng trưởng kinh tế và tăng thâm hụt ngân sách đã khiến gánh nặng nợ của Pháp cao hơn dự báo trước đó. Lợi suất trái phiếu tăng nhanh hơn dự kiến của chúng tôi, đồng thời các cuộc biểu tình xã hội quy mô lớn đã bùng phát, điều này có thể hạn chế nỗ lực thắt chặt tài khóa."

Quyết định của Moody's về việc tạm thời giữ nguyên xếp hạng của Pháp đồng nghĩa với việc nó vẫn cao hơn một cấp so với xếp hạng của S&P Global và Fitch. S&P và Fitch từng hạ tín nhiệm Pháp trong cuộc tranh chấp ngân sách vào mùa thu năm 2025. Pháp tháng trước có kết quả đánh giá kém, Scope Ratings đã hạ tín nhiệm Pháp, Morningstar DBRS điều chỉnh triển vọng xuống tiệu cực. S&P dự kiến cập nhật tín nhiệm Pháp vào ngày 27 tháng 11.

Bộ trưởng Tài chính Pháp Roland Lescure cho biết trong tuyên bố hôm thứ Sáu: "Quyết định này ghi nhận sự ổn định của nền kinh tế cũng như độ tin cậy của kế hoạch ngân sách mà chính phủ đã trình."

Cơ hội này xuất hiện ngay trước một cuối tuần căng thẳng khác của Pháp. Hiện nay, các nhà chức trách Pháp đang cố gắng tránh lặp lại các cuộc bạo loạn quy mô lớn như trước đây từng gây ra thiệt hại nặng nề ở nhiều thành phố.

Trong khi đó, Pháp vẫn chưa tìm được phương án kiểm soát gánh nặng nợ ngày càng tăng, khiến quốc gia này trở thành tâm điểm lo ngại của thị trường trái phiếu trong những tuần gần đây. Lợi suất trái phiếu quốc gia Pháp đã tăng vượt các nền kinh tế phát triển khác trên thế giới và lên đỉnh cao nhất trong 24 năm qua.

Quy mô nợ đang tăng của Pháp xuất phát từ thâm hụt ngân sách, với dự kiến năm nay thâm hụt sẽ lên tới 5.4% tổng sản lượng kinh tế. Bế tắc chính trị, tăng trưởng yếu và chi phí lãi vay gia tăng khiến nỗ lực thắt chặt ngân sách bị lệch hướng.

Pháp đang đối mặt với chi phí trả nợ ngày càng tăng vọt

Thủ tướng Pháp Sébastien Lecornu đã trình bày một dự thảo luật tài chính nhằm hạn chế mạnh chi tiêu và tăng thu thuế với mục tiêu đạt thâm hụt ngân sách 5% vào năm tới, tuy nhiên do không có đa số ghế trong quốc hội, tương lai của kế hoạch này vẫn chưa chắc chắn.

Quốc hội Pháp hôm thứ Sáu đã bác bỏ phần "thu nhập" trong dự thảo ngân sách xã hội năm 2027, đồng nghĩa bản gốc của dự thảo sẽ được trình lên thượng viện. Các nghị sĩ sẽ tiếp tục thảo luận ngân sách chủ chốt vào tuần sau.

Moody's cho biết trong tuyên bố hôm thứ Sáu: "Quy trình ngân sách cho năm 2027 trùng với thời điểm Pháp chứng kiến cuộc biểu tình xã hội quy mô lớn nhất trong nhiều năm. Dù môi trường chính trị và xã hội đầy thách thức, giả định chuẩn của chúng tôi là một ngân sách năm 2027 có khả năng giảm thâm hụt sẽ được thông qua, thậm chí có thể thực hiện bằng sắc lệnh."

Sự bất ổn ngày càng tăng đã đẩy chỉ báo rủi ro trái phiếu được theo dõi sát lên mức cao chưa từng thấy kể từ thời kỳ khủng hoảng nợ eurozone. Chênh lệch lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm giữa Pháp và Đức - quốc gia phát hành tài sản an toàn của khu vực - đã lên tới 178 điểm cơ bản vào thứ Năm, trong khi trước khi bán tháo mạnh vào đầu tháng Chín, mức chênh chỉ là 85 điểm cơ bản.

Bài học lịch sử – Truyền dẫn từ khủng hoảng nợ euro trước đây

Trong đợt khủng hoảng nợ euro trước đó, khủng hoảng tài chính đã phơi bày tình trạng sai lệch tài khóa của Hy Lạp và rủi ro bất động sản cũng như ngân hàng của một số nước; giá trái phiếu quốc gia tụt giảm gây thiệt hại cho ngân hàng, chính phủ cứu ngân hàng lại làm trầm trọng thêm nợ, thắt lưng buộc bụng và suy thoái càng gia tăng áp lực trả nợ. Cơ chế cứu trợ, tái cấu trúc nợ Hy Lạp và cam kết bảo vệ euro của ECB năm 2012 từng bước khống chế sự hoảng loạn.

Nhóm PIIGS (Bản dịch sang tiếng Việt: Năm nước lợn châu Âu) bao gồm Bồ Đào Nha (Portugal), Ý (Italy), Ireland (Ireland), Hy Lạp (Greece) và Tây Ban Nha (Spain), là cách gọi mang ý nghĩa tiêu cực của Wall Street đối với năm nền kinh tế châu Âu có xếp hạng tín dụng chủ quyền thấp.

Tuy nhiên, quốc gia có nguy cơ gây khủng hoảng nợ euro mới lần này không phải là các "nước lợn châu Âu" vốn thường đứng cuối về kinh tế ở châu Âu, mà là Pháp - nền kinh tế lớn thứ hai khu vực.

Với vai trò là nền kinh tế lớn thứ hai châu Âu, quy mô thị trường trái phiếu quốc gia của Pháp có ảnh hưởng lớn hơn nhiều so với các "nước lợn châu Âu" từng gây ra khủng hoảng nợ euro 14 năm trước đối với cả châu Âu và kinh tế toàn cầu. Ngày càng nhiều tổ chức đầu tư lo ngại nguy cơ trái phiếu Pháp bị bán tháo diện rộng, hiệu ứng lan tỏa có thể kích hoạt một làn sóng khủng hoảng phá giá euro và khủng hoảng nợ euro mới trên thị trường tài chính toàn cầu.

Nhìn lại khủng hoảng nợ euro trước - năm 2009 Hy Lạp sửa tăng thâm hụt ngân sách mạnh, suy thoái sau khủng hoảng tài chính và gánh nặng cứu ngân hàng làm lộ rõ điểm yếu tài khóa các quốc gia thành viên, áp lực lan sang Ireland, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và Ý. Giá trái phiếu quốc gia giảm làm suy yếu tài sản và khả năng huy động vốn của ngân hàng, việc cứu ngân hàng gia tăng gánh nặng cho chính phủ, tạo ra "vòng xoáy tiêu cực chủ quyền – ngân hàng"; thắt lưng buộc bụng càng làm giảm tăng trưởng. Cơ chế cứu trợ châu Âu dần được thiết lập, đặc biệt là năm 2012 khi chủ tịch ECB lúc đó là Mario Draghi cam kết "bằng mọi giá" bảo vệ đồng euro, cùng với công cụ giao dịch tiền tệ trực tiếp kèm điều kiện (OMT), đã giúp phục hồi niềm tin trên thị trường.

Đợt bán tháo trái phiếu và khủng hoảng tài khóa của Pháp hiện vẫn chưa đủ để xác định có tái diễn khủng hoảng toàn diện - hiện nay ngân hàng khu vực châu Âu có nguồn vốn dự phòng mạnh hơn, ECB sở hữu công cụ bảo vệ truyền dẫn (TPI), nhưng can thiệp buộc phải đánh giá tính bền vững về tài khóa và nợ, không phải hỗ trợ vô điều kiện. Dấu hiệu thực sự cho sự leo thang khủng hoảng tài khóa và trái phiếu Pháp là làn sóng bán tháo trái phiếu cùng bế tắc ngân sách dẫn tới việc danh mục tài sản trái phiếu quốc gia tại các ngân hàng thương mại bùng phát khủng hoảng thanh khoản tại eurozone và tiến trình huy động vốn bị tắc nghẽn, sau đó truyền từ ngân hàng sang các quốc gia thành viên khác.