Elon Musk thúc đẩy tham vọng "siêu trí tuệ": SpaceX (SPCX.US) và Tesla (TSLA.US) thảo luận hợp nhất trị giá 3,5 nghìn tỷ, ASML gấp rút giao hàng cho Terafab

Ứng dụng tài chính智通财经APP ghi nhận, sau giờ giao dịch của thị trường chứng khoán Mỹ vào thứ Ba, Elon Musk trong cuộc gọi báo cáo tài chính quý ba của SpaceX (SPCX.US) đã kết nối hai manh mối vốn lưu truyền độc lập với nhau. Cả hai thông tin đều dẫn đến một mục tiêu: trên chuỗi sức mạnh AI, Elon Musk đang đồng thời giải quyết hai vấn đề "không sản xuất được" và "không hợp nhất được".

Một là về chip: Ông cho biết ASML (ASML.US) và các nhà cung cấp thiết bị chủ chốt khác đã tăng tốc giao thiết bị cho dự án Terafab của Tesla (TSLA.US) và SpaceX, "Những mốc thời gian này rất gấp, chúng tôi rất biết ơn ASML và tất cả các nhà cung cấp đã tăng tốc giao thiết bị để đạt được mục tiêu này." Một điểm nữa là về vận động vốn: SpaceX và Tesla đều đã thành lập các ủy ban đặc biệt gồm các thành viên độc lập để thảo luận khả năng hợp nhất — đây là lần công khai đầy đủ nhất về giao dịch tiềm năng này cho đến nay.

Tiến độ dự án Terafab: Tháng 5 năm 2027 ra mắt chip thử nghiệm, sản xuất hàng loạt quý III năm 2028

Lần này, Musk đưa ra các mốc nội bộ cụ thể đầu tiên cho Terafab và chủ động bổ sung phạm vi sai số — "có thể dao động lớn". Theo lời ông, nhà máy wafer nghiên cứu ở Austin đặt mục tiêu vào tháng 5 hoặc tháng 6 năm sau sẽ chạy thử chip đầu tiên, loại chip này "tương tự chip SRAM", dùng để kiểm nghiệm dây chuyền sản xuất; mục tiêu tiếp theo là sản xuất hàng loạt tại khu chính Gibbons Creek vào quý III năm 2028.

Khi đặt hai mốc này vào toàn dự án mới thấy được tầm quan trọng. Terafab được công bố chính thức ở Austin ngày 21 tháng 3 năm 2026, do SpaceX, Tesla và xAI cùng thúc đẩy, mục tiêu là sản xuất sức mạnh AI 1 terawatt (1 TW) mỗi năm — lý do SpaceX đưa ra là "nhu cầu chip hợp nhất từ SpaceX và Tesla dự kiến sẽ vượt quá 1 TW, lớn hơn đáng kể so với nguồn cung toàn cầu hiện tại". Nhà máy đặt tại vị trí nhà máy điện than cũ Gibbons Creek ở hạt Grimes, Texas, diện tích hơn 6.000 mẫu Anh, cách tây bắc Houston khoảng 90 dặm; lễ động thổ ngày 6 tháng 10, bắt đầu dọn đất từ tháng 8, khởi công chính thức ngày 1 tháng 12, dự kiến hoàn thành toàn bộ vào cuối năm 2028.

Đầu tư cũng được phân tầng: Giai đoạn 1 đầu tư 16,8 tỷ đô la Mỹ, xác nhận bởi thông báo của SpaceX ngày 6 tháng 8 và Thống đốc Texas Abbott; theo tài liệu xin ưu đãi gửi Texas, giá trị dự án hoàn thành có thể lên tới 119 tỷ đô la Mỹ. Quỹ doanh nghiệp Texas (Texas Enterprise Fund) hỗ trợ 30 triệu đô la cho giai đoạn 1, Ủy ban ủy viên hạt tháng 6 thông qua miễn toàn bộ thuế tài sản với tỷ lệ 4-1.

Năng lực sản xuất thực sự không nằm trong tay Musk. Intel (INTC.US) gia nhập dự án ngày 7 tháng 4, cam kết hỗ trợ toàn bộ chuỗi thiết kế, sản xuất và đóng gói, Terafab sản xuất hàng loạt sẽ dùng quy trình Intel 14A; ngày 2 tháng 10 có tin TSMC (TSM.US) có thể tham gia, ngày 7 tháng 10 Musk công khai xác định trên X — "chúng tôi sẽ xây dựng và vận hành nhà máy này", TSMC nhiều nhất chỉ thuê lại một phần. Nhà phân tích Adrien Sánchez của Yole Group tổng kết rõ hơn: Terafab "thực chất là một lần mở rộng nhà máy của Intel, Tesla, SpaceX và xAI là khách hàng chủ lực".

Vai trò của ASML: Là nút thắt duy nhất, đồng thời là bên được hưởng lợi trực tiếp nhất

Bài phát biểu chỉ định cảm ơn của Musk hướng về một doanh nghiệp đã có kế hoạch sản xuất đến năm 2030.

ASML công bố kết quả kinh doanh quý ba vào ngày 14 tháng 10 đạt mức kỷ lục: Doanh thu ròng 11,662 tỷ euro, tăng 25,0% theo quý và 55,2% theo năm, nhưng hơi thấp hơn kỳ vọng trung bình Phố Wall 11,735 tỷ euro; hướng dẫn doanh thu cả năm tăng lên 44-45 tỷ euro, tỷ suất lợi nhuận gộp dự kiến tăng lên khoảng 56%. CEO Christophe Fouquet thời điểm đó xác nhận đã trực tiếp trao đổi với Musk về Terafab, mô tả đối phương "rất nghiêm túc (very serious)", đồng thời đưa ra điều kiện — chỉ khi ASML không còn là nút thắt cung ứng, dự án này mới thực sự là cơ hội, và bản thân công ty hiện vẫn chưa đáp ứng được cho các khách hàng hiện có.

Thời gian thiết bị sẵn sàng thậm chí có thể sớm hơn nhà máy. Theo Tim Culpan - người theo dõi ngành chip trích dẫn nguồn tin, máy EUV quang khắc ASML đầu tiên cho Terafab có thể sẽ được giao vào giữa năm sau; trong khi tính toán của SemiAnalysis cho thấy cấu trúc chính của nhà máy wafer nghiên cứu ở Austin đến cuối năm 2027 mới hoàn thiện, thiết bị chuyển vào còn muộn hơn, tức là thiết bị đơn lẻ này giá rất cao sẽ bị bỏ không một thời gian. Đối với các nhà sản xuất chip truyền thống, đây là gánh nặng tài chính lớn, nhưng với Terafab thì không.

Tại sao phải tự xây dựng? Một báo cáo tài chính ghi AI vào ngành chính

Sự cấp bách của Terafab có thể được chứng minh bằng số liệu trong báo cáo tài chính cùng đêm đó.

Doanh thu quý ba của SpaceX đạt 14,575 tỷ đô la Mỹ, tăng 161% so với cùng kỳ năm trước (5,576 tỷ đô la); lợi nhuận hoạt động 2,791 tỷ đô la, lợi nhuận ròng 4,404 tỷ đô la, đều đổi từ lỗ sang lãi; EBITDA điều chỉnh đạt 8,809 tỷ đô la, tăng 306% so với cùng kỳ; Lợi nhuận pha loãng trên mỗi cổ phiếu theo GAAP là 0,35 đô la. Cả ba đều vượt kỳ vọng của các nhà phân tích tổng hợp bởi S&P Global Market Intelligence (doanh thu khoảng 12,8 tỷ đô la, lợi nhuận ròng khoảng 2 tỷ đô la, EBITDA điều chỉnh khoảng 6,8 tỷ đô la).

Thay đổi về cấu trúc quan trọng hơn khối lượng tổng: Mảng AI mà công ty gọi là "Super Intelligence" đạt doanh thu quý ba 7,56 tỷ đô la, tăng chóng mặt 830% so với cùng kỳ, lần đầu vượt Starlink trở thành nguồn thu lớn nhất, chiếm khoảng 52% tổng doanh thu của công ty và đạt lợi nhuận hoạt động 431 triệu đô la. Động lực là các hợp đồng thuê sức mạnh điện toán đám mây — Anthropic tháng 5 đồng ý trả gần 45 tỷ đô la cho trung tâm dữ liệu Colossus của SpaceX trong ba năm, Google ký kết tháng 6 từ tháng 10 năm nay đến tháng 6 năm 2029 mỗi tháng trả 920 triệu đô la (AFP).

Chi phí được phản ánh trong chi tiêu vốn: quý ba chi tiêu vốn là 19,593 tỷ đô la, trong đó 16,4 tỷ đô la dành cho mảng Super Intelligence, tổng cộng chín tháng đầu năm khoảng 48 tỷ đô la. Quy mô sức mạnh điện toán đến ngày 30 tháng 9 là 1,7 GW, một năm trước là 0,6 GW; Musk cho biết cuối năm sẽ đạt 2,5-3 GW, năm 2027 chắc chắn tăng thêm 10 GW, thậm chí "có khả năng nhỏ" đạt 20 GW và dự kiến SpaceX tới cuối năm 2027 sẽ có doanh thu thường niên (ARR) đạt 500-1.000 tỷ đô la Mỹ.

Khoảng này có bao nhiêu tham vọng, có thể tính được: Doanh thu quý ba 14,575 tỷ đô la tương đương khoảng 58,4 tỷ đô la một năm, nếu muốn đạt 500 tỷ đô la trong 15 tháng, tức ARR phải tăng ít nhất 8,5 lần. Kết hợp với Terafab, logic tự nhất quán — khi sức mạnh điện toán có tốc độ tăng trưởng dốc như vậy, chuỗi cung ứng chính là hạn chế lớn nhất, Musk giải quyết bằng việc tự xây dựng nhà máy.

Tín hiệu hợp nhất: Từ "không thể bàn trên điện thoại" đến ủy ban đặc biệt

Điều thực sự khiến thị trường nín thở là việc thứ hai.

Tháng 7 năm nay, trước câu hỏi của nhà phân tích Wells Fargo về khả năng hợp nhất hai công ty, Musk trả lời rằng "việc này không thể thảo luận trên báo cáo tài chính, phải tuân thủ quy trình phù hợp". Ngày 20 tháng 10, ông công khai quy trình: "SpaceX và Tesla đều đã thành lập ủy ban đặc biệt theo yêu cầu cổ đông để thảo luận ý tưởng này, các ủy ban đặc biệt gồm các giám đốc độc lập. Vì tôi là bên liên quan lợi ích, tôi không thể tham gia thảo luận. Nó giống như một màn trình diễn kabuki kỳ lạ, hai nhóm người thảo luận, tôi không thể tham gia."

Ông đồng thời nhấn mạnh ba ranh giới: Ủy ban đặc biệt chưa đạt bất kỳ thỏa thuận giao dịch nào, "rõ ràng không đảm bảo" họ sẽ đạt được; giao dịch cần sự ủng hộ của cổ đông và "phía Tesla cần 50% tổng số cổ phiếu bỏ phiếu thuận, không chỉ các cổ đông tham gia bỏ phiếu" — ông cho rằng "đây là một ngưỡng khá cao"; "Một số người bên ngoài cho rằng hợp nhất là chuyện chắc chắn, tôi nghĩ điều đó đã bị phóng đại".

Nhưng ông cũng phát biểu quan điểm không chút giữ lại: "Liệu tôi có nghĩ đó là ý tưởng tốt không? Có." Lý do là danh sách hợp lực — phần mềm Super Intelligence, thiết kế chip, Terafab, công nghệ robot, khả năng đưa StarMind vào quỹ đạo, và Chủ tịch Shotwell bổ sung trực tiếp "kết nối". Nếu hợp nhất, quy mô sẽ chưa từng có: giá trị thị trường của hai công ty lần lượt là khoảng 2 nghìn tỷ và 1,5 nghìn tỷ đô la Mỹ.

Căng thẳng về quản trị đáng chú ý hơn. Theo hồ sơ IPO của SpaceX, Musk nắm hơn 82% quyền biểu quyết tại SpaceX, còn ở Tesla là khoảng 20%; theo tính toán của nhà phân tích Dan Levy (Barclays), nếu SpaceX mua Tesla bằng toàn bộ cổ phiếu, Musk sẽ sở hữu khoảng 37% quyền lợi kinh tế, kiểm soát khoảng 56% quyền biểu quyết ở công ty hợp nhất — là một thương vụ "cổ phần thiểu số, kiểm soát đa số".

Thị trường đã định giá, nhưng bất đồng cũng rất rõ

Bên bán đã đưa ra lộ trình rất cụ thể. Dan Levy (Barclays) dự đoán giao dịch có thể được công bố trước đại hội cổ đông thường niên của Tesla (công ty đã thông báo tổ chức ngày 3 tháng 12), SpaceX sẽ mua Tesla bằng hình thức toàn cổ phiếu với giá vượt trội, dựa trên định giá SpaceX 2,1 nghìn tỷ và Tesla 1,5 nghìn tỷ đô la, mỗi cổ đông Tesla sẽ nhận được khoảng 0,7 cổ phiếu SpaceX trên mỗi cổ phiếu Tesla; nếu bỏ lỡ thời gian này, vẫn có thể công bố trong 6-12 tháng tới. Dan Ives của Wedbush đánh giá khả năng hợp nhất hoàn tất trước cuối năm 2027 trên 80%. RBC Capital đã đưa mức chênh lệch giá 25-30% của SpaceX vào giá mục tiêu của Tesla.

Ý kiến nghi ngờ cũng rất rõ ràng. Gary Black (The Future Fund) nhắc nhở phe lạc quan "đừng cố ca ngợi thương vụ TSLA-SPCX nữa", cho rằng hợp nhất cổ phiếu sẽ định giá theo bội số thấp hơn của Tesla, chênh lệch sẽ bị ăn mòn trước khi giao dịch hoàn tất; Morningstar đầu năm cũng cảnh báo bất đồng định giá có thể lớn, đặc biệt là phía cổ đông Tesla. Trên giá mục tiêu, bên bán ít bất đồng nhưng chung xu hướng thận trọng: bình quân 12 tháng của 38 nhà phân tích là 397,83 đô la, JPMorgan 415 đô la, Morgan Stanley 400 đô la, Goldman Sachs 360 đô la, UBS 391 đô la, phần lớn là trung lập hoặc giữ.

Thị trường dự đoán lại cho kết quả khác: Trên Polymarket, hợp đồng "công bố hợp nhất trước cuối năm 2026" định giá khoảng 23,5% (tăng 6 điểm trong 24 giờ), "trước cuối năm 2027" khoảng 64,5% — đây là định giá của các nhà giao dịch, không phải sự tồn tại của thỏa thuận.

Nhãn giá của tham vọng: Chi tiêu vốn 48 tỷ gặp môi trường tài trợ thắt chặt

Kết hợp cả hai đầu mối, Musk đưa ra phương án "dùng bảng cân đối tài sản đổi lấy thời gian".

Hạn chế về tiến độ vẫn rất rõ ràng: Tính toán của SemiAnalysis cho thấy nhà máy wafer nghiên cứu cần 15 tháng xây dựng, thêm khoảng 6 tháng lắp đặt thiết bị mới bắt đầu chạy thử chip; quy trình chuyển giao công nghệ Intel 14A cần kiểm nghiệm thiết bị rộng rãi; Công suất High-NA EUV của ASML đến năm 2028 vẫn phải ưu tiên khách hàng hiện có. Musk tự bổ sung giới hạn cho lịch trình này là "có thể dao động lớn".

Hạn chế về vốn cũng rất thực tế. SpaceX chín tháng đầu năm chi tiêu vốn khoảng 48 tỷ đô la, hướng dẫn chi tiêu quý tư là 35-40 tỷ đô la. Trong khi đó, môi trường tài trợ cho cơ sở hạ tầng AI đang suy yếu: Giá cổ phiếu CoreWeave và Nebius tháng 10 đều giảm khoảng 28%, IREN giảm 35%, nhà khai thác trung tâm dữ liệu Firmus ở Úc hủy kế hoạch IPO vì biến động thị trường.

Bất định về thủ tục dễ bị đánh giá thấp nhất. Cho đến nay, sự tồn tại của ủy ban đặc biệt chỉ đến từ phát biểu miệng của Musk tại báo cáo tài chính — hồ sơ của SpaceX và bất kỳ tài liệu nào của Tesla đều không đề cập tới, hai công ty cũng chưa công bố thành viên ủy ban hoặc phương án giao dịch nào (Drive Tesla Canada). Ngoài ra, giao dịch còn phải qua hai vòng bỏ phiếu cổ đông, xét duyệt chống độc quyền và xét duyệt an ninh quốc gia nếu một nhà thầu quốc phòng mua lại hãng xe có tiếp xúc sâu với Trung Quốc.

Nói cách khác, tín hiệu Musk đưa ra tối hôm đó là rõ ràng và nhất quán — thiết bị đã tăng tốc, ủy ban đã vào vị trí, mục tiêu sức mạnh điện toán đã được ghi vào hướng dẫn; nhưng từ "tín hiệu" đến "sự kiện", vẫn còn khoảng cách mà chính ông nhấn mạnh nhiều lần: bỏ phiếu của cổ đông.