Các lệnh trừng phạt của Trump vô tình đoàn kết BRICS: Kỷ nguyên mới của đa dạng hóa chiến lược

Vị thế thống trị của đồng đô la Mỹ trong tài chính toàn cầu từ lâu đã là nền tảng của sức mạnh kinh tế Mỹ. Tuy nhiên, dưới các chính sách trừng phạt và thuế quan mạnh mẽ của chính quyền Trump, một kết quả nghịch lý đã xuất hiện: các quốc gia BRICS—Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi và các thành viên mới như Indonesia và Saudi Arabia—đang đẩy nhanh việc liên kết thành một khối kinh tế thống nhất. Những gì bắt đầu như một phản ứng phòng thủ trước áp lực từ Mỹ giờ đây đang phát triển thành một cơ hội chiến lược cho các nhà đầu tư muốn phòng ngừa rủi ro trước sự mong manh của hệ thống tập trung vào đồng đô la.

Chất xúc tác: Trừng phạt như một lực lượng gắn kết

Từ năm 2020 đến 2025, chính quyền Trump đã áp đặt mức thuế quan lên tới 145% đối với hàng nhập khẩu từ BRICS, được coi là công cụ để bảo vệ vị thế tối cao của đồng đô la. Tuy nhiên, các biện pháp này vô tình buộc các quốc gia BRICS phải hợp tác tìm kiếm các giải pháp thay thế. Ví dụ, Ấn Độ đã tăng thuế nhập khẩu dầu từ Nga lên 50% (từ mức 25%) và Brazil áp thuế 50% liên quan đến các tranh chấp chính trị, khiến các quốc gia này phải bỏ qua hạ tầng tài chính do Mỹ kiểm soát. Phân tích mô hình G-Cubed cho thấy, mặc dù các mức thuế này có thể làm giảm GDP Mỹ 432 billions USD vào năm 2025, nhưng chúng cũng thúc đẩy BRICS sử dụng đồng nội tệ cho 50% giao dịch nội khối—một sự tương phản rõ rệt với mức chiếm ưu thế 88% của đồng đô la trong các giao dịch ngoại hối toàn cầu.

Hội nghị thượng đỉnh BRICS 2025 tại Rio đã nhấn mạnh sự chuyển dịch này. Các nhà lãnh đạo đã công bố kế hoạch 126 điểm nhằm phát triển hệ thống thanh toán xuyên biên giới, tận dụng blockchain và các rổ tiền tệ dựa trên AI. Dù một đồng tiền chung của BRICS vẫn còn xa vời, nỗ lực “phi đô la hóa” của khối này đang ngày càng thu hút sự chú ý. Đồng nhân dân tệ kỹ thuật số của Trung Quốc, UPI của Ấn Độ và Pix của Brazil hiện đang được tích hợp vào một khung kết hợp nhằm giảm sự phụ thuộc vào SWIFT và trung gian đô la.

Sự trỗi dậy của các giải pháp tài chính do BRICS dẫn dắt

Sáng kiến Thanh toán Xuyên biên giới BRICS (BCBPI) là kết quả rõ ràng nhất của sự liên kết này. Đến năm 2025, hệ thống này đã hỗ trợ 33 trillions USD giao dịch thương mại, với kế hoạch mở rộng sang các quốc gia đối tác như Ai Cập và Iran. Lộ trình kỹ thuật của sáng kiến, được trình bày trong Technical Report: Brics Cross-Border Payments System, nhấn mạnh khả năng tương tác giữa các nền tảng thanh toán quốc gia. Ví dụ, UPI của Ấn Độ đã được điều chỉnh cho các giao dịch bán lẻ xuyên biên giới, trong khi CIPS của Trung Quốc xử lý các thanh toán B2B.

Một đổi mới quan trọng là việc nghiên cứu một rổ tiền tệ có trọng số, tương tự như SDR của IMF, để định giá thương mại. Rổ này sẽ bao gồm nhân dân tệ, rupee, real, rand và rúp, giúp giảm biến động và giảm nhu cầu chuyển đổi sang đô la. Dù vẫn còn những rào cản chính trị—như sự miễn cưỡng của Trung Quốc trong việc nhường vị thế tiền tệ—cơ sở hạ tầng kỹ thuật vẫn đang tiến triển.

Trong khi đó, Ngân hàng Phát triển Mới (NDB) đã trở thành trụ cột tài chính của BRICS. Đến năm 2026, ngân hàng này đặt mục tiêu phân bổ 30% trong tổng số 100 billions USD cho vay hàng năm bằng đồng nội tệ, bỏ qua thị trường nợ định giá bằng đô la. Điều này không chỉ giúp các nền kinh tế BRICS tránh được cú sốc lãi suất từ Mỹ mà còn tạo ra một nguồn tài sản đầu tư mới cho các nhà đầu tư toàn cầu.

Hàm ý đầu tư: Đa dạng hóa trong trật tự đang thay đổi

Đối với các nhà đầu tư, nỗ lực phi đô la hóa của BRICS mang lại hai cơ hội chính:

1. Kim loại quý và phòng ngừa tiền tệ: Khi các ngân hàng trung ương BRICS tiếp tục mua vàng trong suốt thập kỷ qua (mua ròng 1.200 tấn kể từ năm 2015), vàng vẫn là công cụ phòng ngừa quan trọng trước sự mất giá tiền tệ. Dữ liệu cho thấy mối tương quan nghịch rõ rệt, khiến vàng trở thành tài sản chiến lược.

2. Cổ phiếu và trái phiếu liên kết với BRICS: Việc NDB mở rộng phát hành trái phiếu bằng đồng nội tệ mang lại lợi suất cao hơn 2–3% so với trái phiếu định giá bằng đô la, với biến động thấp hơn. Ví dụ, trái phiếu hạ tầng bằng rupee của Ấn Độ, được NDB bảo lãnh, đã thu hút các nhà đầu tư tổ chức muốn đa dạng hóa. Tương tự, các công ty công nghệ như Alibaba và Jio đang tận dụng sự tăng trưởng thương mại số của BRICS, với cổ phiếu Alibaba tăng 40% vào năm 2025.

3. Tiếp cận thị trường mới nổi: BRICS chiếm 45% dân số toàn cầu và 35% GDP, đồng nghĩa với tăng trưởng dài hạn là điều tất yếu. Các nhà đầu tư nên cân nhắc các ETF như iShares MSCI BRIC Index (BRIC) hoặc các quỹ khu vực tập trung vào hạ tầng và fintech của BRICS.

Rủi ro và thực tế

Dù động lực của BRICS là không thể phủ nhận, vẫn còn nhiều thách thức. Sự chia rẽ nội bộ—như sự thận trọng của Ấn Độ đối với các sáng kiến do Trung Quốc dẫn dắt—và vai trò cố hữu của đồng đô la trong thị trường hàng hóa và phái sinh đồng nghĩa với việc phi đô la hóa hoàn toàn sẽ mất hàng thập kỷ. Ngoài ra, căng thẳng địa chính trị, như việc Nga bị loại khỏi SWIFT, cho thấy sự mong manh của các hệ thống thay thế.

Tuy nhiên, những rủi ro này bị lấn át bởi xu hướng dài hạn. Khả năng của BRICS trong việc hấp thụ 100 billions USD đe dọa thuế quan từ Mỹ mà không bị chia rẽ cho thấy sức mạnh kinh tế của họ. Đối với các nhà đầu tư, điều này báo hiệu sự chuyển dịch sang một trật tự tài chính đa cực, nơi đa dạng hóa chiến lược không còn là lựa chọn mà là điều thiết yếu.

Kết luận: Định vị cho kỷ nguyên BRICS

Sự liên kết của BRICS không phải là phản ứng nhất thời trước các chính sách thời Trump mà là một sự chuyển dịch cấu trúc trong tài chính toàn cầu. Bằng cách đầu tư vào các cơ chế do BRICS dẫn dắt—dù là vàng, trái phiếu nội tệ hay các nền tảng thương mại dựa trên công nghệ—các nhà đầu tư có thể tận dụng sự xói mòn không thể tránh khỏi của quyền lực đô la. Khi hệ thống thanh toán của khối này trưởng thành và trọng lượng kinh tế tăng lên, những ai thích nghi sớm sẽ gặt hái thành quả từ một danh mục đầu tư đa dạng và bền vững hơn.

Tương lai của tài chính toàn cầu không còn là đơn cực. Đó là BRICS.