CDS kollektiv ravishda ko‘tarilmoqda, "SpaceXlar" hali ham tinmay qarz olayapti! AI qarz to‘lqini yana qancha davom etadi?

AI infratuzilmasi bo‘yicha qurollanish poygasi jahon kredit bozorini misli ko‘rilmagan bosim testiga olib kelmoqda.

Broadcom tomonidan Anthropic va OpenAI uchun milliardlab dollar mablag‘ jalb qilinishidan tortib, SpaceX tomonidan NVIDIA chiplarini sotib olish uchun 40 milliard dollarlik qarz qidirishigacha, shuningdek, Oracle va Apollo hamda Goldman Sachs bilan moliyalashtirish bo‘yicha maxfiy muzokaralargacha bo‘lgan qisqa muddatda AI qarzi to‘lqini kredit bozorini hayratlanarli tezlikda qamrab olmoqda. Shu bilan birga, AQSh davlat obligatsiyalari daromadliligi 5,3% dan oshib ketdi, CDS bozori esa allaqachon signal berdi — bu yovvoyi o‘yin yanada qancha davom etadi?

Bloomberg xabariga ko‘ra, Broadcom yaqinda Anthropic uchun 60 milliard dollarlik qarz moliyalash kelishuvini yakunladi, banklar investorlarni 42 milliard dollarlik A-sinf ustuvor ta’minlangan qarz sindikatsiyasiga taklif qilishdi, Blackstone boshchiligidagi 18 milliard dollarlik B-sinf ikkilamchi qarz esa allaqachon tayyor. Broadcom esa keyingi bosqichga o‘tdi — xabardor manbalar aytishicha, kompaniya OpenAI uchun moslashtirilgan AI chiplarini sotib olish bo‘yicha moliyaviy yechimlarni muhokama qilishni boshlagan. Bloomberg yangiliklariga ko‘ra, dastlabki muhokamalar 30 milliard dollar atrofida; The Wall Street Journal esa ilgari bu miqdorni 50 milliard dollarga baholagan edi, har ikki raqamda hali farq bor, yakuniy miqdor hali aniqlanmagan.

Xuddi shu vaqtda, SpaceX NVIDIA chiplarini sotib olish uchun bank va investorlar bilan 40 milliard dollar qarz olish bo‘yicha muzokara olib bormoqda, Bloomberg’ning xabar berishicha, bu bitim ilk bor 2027-yilda yakunlanishi kutilmoqda.

Kredit bozorlari allaqachon ogohlantirish signalini oldi. Paramount CDS spredi global moliyaviy inqirozdan beri eng yuqori darajaga chiqdi; SpaceX obligatsiyalari tarixiy minimumga tushib ketdi, uning 2056-yilda amal qilish muddati tugaydigan obligatsiyasi atigi 85 sent atrofida baholanmoqda, foizlar esa chiqindixona (junk) darajasiga yaqinlashgan; Oracle’ning butun kredit egri chizig‘i yana qulab tushdi, obligatsiyalari daromadliligi tarixiy maksimal darajaga chiqdi; Meta tomonidan Project Beignet ma’lumot markazi loyihasi uchun chiqarilgan jahonning eng yirik bir martalik korporativ obligatsiyasi tarixiy minimumga qo‘ndi. 10 yillik AQSh davlat obligatsiyalari daromadliligi bir nuqtada 5,36% yuqoriligini qayd etdi — bu 2002-yildan keyingi eng yuqori ko‘rsatkich, hozirda esa 5,27% dan 5,30% gacha bo‘lgan oraliqda aylanib yuribdi.

Amalda deyarli noldan boshlab, texnologik sohada qarzli moliyalashtirish joriy yilning dastlabki to‘qqiz oyi ichida umumiy hisobda qariyb 500 milliard dollarga yetdi. Google, Meta, Amazon, Microsoft kabi gigantlar chip, server va ma’lumot markazlari uchun katta miqdorda qarz olmoqda.Goldman Sachs prognoziga ko‘ra, bu miqdor 2027-yilga borib 1,2 trln. AQSh dollariga yetadi.

Post Oak Group katta vitse-prezidenti Chris Della Fave hisob-kitobiga ko‘ra, hozirda AI umumiy korporativ obligatsiyalarning 25% ini tashkil etmoqda, ikki yil ilgari esa bu ko‘rsatkich atigi 4% edi. Inflyatsiyaga moslashtirilgan holda, AI sohasining 2026-yildagi kutilayotgan qarz olish hajmi butun internet qurilgan paytdagi kabel operatorlari yoki 19-asrdagi Amerika temir yo‘l kengayishi davri uchun ajratilgan jami mablag‘dan yanada ko‘proq bo‘ladi.

Investorlarning didiga mos keladigan yangi turdagi bitim strukturalari doimiy ravishda vujudga kelmoqda.

Bloomberg xabariga asosan, bu safar SpaceX 10 milliard dollarga yaqin bank qarzlari va 30 milliard dollarlik investitsion darajadagi obligatsiyalar chiqarishni rejalashtirmoqda; bu jarayonda Apollo yetakchilik qilmoqda — garchi ularning obligatsiyalari foizi “junk” darajasiga juda yaqin bo‘lsa ham, jalb qilingan investorlarning ba’zilari bor-yo‘g‘i ikki betdan iborat memorandum olayotganini aytishmoqda, unga fazoviy suratlar va “koinotdagi noma’lum joyda joylashgan” ma’lumot markazi loyihasi qo‘shilgan, ammo “AI” yorlig‘ining o‘zi yetarli bo‘lib, moliyalashtirish harakatini davom ettirmoqda.

Aksiyalar bozori yuzasidan sokin ko‘rinsa-da, kredit bozorida muhim jarayonlar sodir bo‘lmoqda.

CDS bozori birinchi bo‘lib katta bosimlarni ko‘rsatmoqda. Paramount CDS spreadi 2008-yil moliyaviy inqirozdan beri eng yuqori darajaga ko‘tarildi; SpaceX obligatsiyalari bir kunda tarixiy eng minimal darajagacha pasaydi, Oracle’ning butun kredit egri chizig‘i bo‘yicha chiqimlar rekord darajani yangiladi; butun ma’lumot markazlari sohasining proxy’si sifatida qaralayotgan Meta Project Beignet obligatsiyalari ham tarixiy minimumga yetdi.

Goldman Sachs ma’lumotlariga ko‘ra, investitsion darajadagi kredit spreadlari sentyabr boshidan buyon deyarli o‘zgarmadi, investorlarning uzun pozitsiyalari esa tarixiy maksimalga yaqin, yuqori reytingli kredit bozori hali xech qanday ko‘zga ko‘ringan zaiflik ko‘rsatgani yo‘q. Lekin ichki xavfli ko‘rineyapti: JPMorgan hisob-kitoblariga ko‘ra, bozorda allaqachon 65 milliard dollarlik Leverage Loan bitimlarining narxi 60 sentdan past, bu “jiddiy og‘ir ahvol” hisoblanadi, texnologik soha bu muammoli kreditlarning 39% ni tashkil etmoqda, dasturiy ta’minot kompaniyalari esa 100 milliard dollardan oshiqroq qayta moliyalashtirish devorini kutmoqda. Eng past baholangan CCC obligatsiyalari spreadi allaqachon 1000 punktdan oshdi, bu 2023-yilda mahalliy bank inqirozidan buyon birinchi marta yuz berdi.

Goldman Sachs tomonidan tuzilgan kredit volatilitet grafigi shuni ko‘rsatadiki, kredit spreadlari o‘zgaruvchanligi hozirda aksiyalar, foiz stavkalari, xorijiy valyutalar va oltinlarga nisbatan past, go‘yo nisbatan tinch — biroq bu xotirjamlik aynan qarz oluvchilar yuzlab milliard dollarlik AI moliyalashtirish uchun navbatda turgan paytga to‘g‘ri kelmoqda. MacroVisor tahliliga ko‘ra, kengayib ketgan spreadlardan himoya narxlari hozir favqulodda arzon, shuning uchun AI moliyalashtirish tsiklidagi birinchi yoriq kredit bozoridan boshlanadi, aksiyalar bozoridan emas.

AI qarz to‘lqini foiz stavkalarini faqat o‘zi ko‘tarayotgani yo‘q, lekin allaqachon bosim ostida bo‘lgan AQSh davlat obligatsiyalari bozoriga qo‘shimcha ta’sir ko‘rsatmoqda.

10 yillik AQSh davlat obligatsiyalari daromadliligi 5,3% ni tashkil etmoqda, bu 2002-yildan beri eng yuqori ko‘rsatkich, so‘nggi auksionda 5,30% daromad bilan sotilgan va bu 2000-yil noyabridan buyon birinchi marta, garchi auksion prognozdan ortiq yakunlangan, chiqarilgan narx ikkilamchi bozordan 1,7 punkt arzon, bu esa oxirgi yil ichida eng katta “dip” bo‘ldi.

Siebert Financial bosh investitsion direktori Mark Malek qayd etadiki, avval AQSh davlat obligatsiyalarini sotib olgan bo‘lishi mumkin bo‘lgan investorlar endi Microsoft kabi texnologik gigantlarning obligatsiyalarini tanlay boshladi, bu tarkibiy o‘zgarish esa AQSh hukumatining moliyalashtirish xarajatlarini oshirmoqda. Chris Della Fave shunday deydi: geosiyosiy vaziyat va neft narxlari barqarorlashganda ham, “Men foiz stavkalari keskin tushishini kutmayman, chunki AI qarzining ta’siri allaqachon mavjud.”

Foiz stavkalaridagi bosim allaqachon tarqalmoqda. Yevro hududida Fransiya-Germaniya farqi qayta 140 punktga yetdi; EUR/USD 17 oydagi eng past daraja, taxminan 1,12 atrofida; yuqori dollar stavkalari rivojlanayotgan bozorlar uchun ham bosim olib kelmoqda — Hindiston Markaziy banki qayta moliyalash stavkasini 25 punktga ko‘tarib, 5,50% ga yetkazdi, bu 2023-yil fevralidan beri ilk marta.

Munozara endi faqat bozor strateglariga xos emas. Dalio yaqinda Singapurda aytdiki, AI klassik pufakcha, uni tez o‘sib borayotgan foiz stavkalari ohir-oqibat teshib yuboradi. Temasek investitsiyalar bo‘yicha direktori AI savdosidagi orqaga qaytishni 2027-yildagi eng katta bozor xatari deb ataydi, fond esa AI pozitsiyalaridagi ochiq bozor aktivlar ulushini 50% dan 70%–75% gacha oshirmoqchi, zarur bo‘lsa, tez chiqib ketish uchun.

Bank of America strategisti Michael Hartnett ta’kidlashicha, tarixda ko‘p pufakchalar yetakchi sektorlar hissasining AQSh aksiyalarining umumiy narxining 40% ga yaqinlashganida cho‘qqiga yetgan, hozir AI’ning eng yirik 10 kompaniyasi allaqachon 42% ni tashkil etadi. U temiryo‘l sanoati misolini keltiradi — temiryo‘l aksiyalarining ulushi 60% dan ham oshgan — bu o‘sish endi to‘xtaydi degani emas, lekin bu ham tasalli beradigan holat emas.

Ingliz bankining moliyaviy siyosat qo‘mitasi sentyabr oxirida ogohlantirish berdi: “Katta tuzatish xavfi saqlanib qolmoqda”, ayniqsa bozor AI rivojlanish sur’ati yoki ilova kengayishidan shubhasi natijasida kompaniyalar foyda prognozlariga zarba bersa.

Oracle ba’zi bozor ishtirokchilari tomonidan butun AI moliyalashtirish sohasining indikator tashkiloti sifatida qaralmoqda: uning qarz majburiyatlari allaqachon 125 milliard dollarga yetdi, naqd zaxiralari esa har chorak kamaymoqda, Viskonsindagi Project Lighthouse data-markazi loyihasida kechikishlar haqida xabarlar bor. Malek ogohlantiradi: agar Oracle qarzni to‘lashda muammoga duch kelsa, “butun AI moliyalashtirish sohasida zanjirli salbiy oqibatlarni keltirib chiqarishi mumkin”.