5% AQSh obligatsiyalari global aktivlarga bosim qiladi, Avstraliya davlat obligatsiyalari esa joylashish uchun imkoniyat ochadimi? Pimco katta daromadli kompaniyasi foiz stavkalarining oshirilishi kutilganidan juda agressiv deb hayqiradi

Uzbek Moliyaviy Axborot Ilovasi xabar berishicha, sun’iy intellekt hisoblash quvvatiga asoslangan infratuzilma investitsiyalarining hajmi doimiy ravishda kengaymoqda, shuningdek, 10 yillik AQSh davlat obligatsiyalari daromadliligi hamda global uzoq muddatli davlat obligatsiyalari daromadliligi yuqori bo‘lib qolmoqda, bu vaqtda dunyoning eng yirik an’anaviy daromad olishga ixtisoslashgan investitsiya giganti Pacific Investment Management Co. (Pimco) o‘zining an’anaviy daromadli aktivlar portfelini Avstraliya iqtisodiyotining yuqori foiz stavkalari/yuqori daromadlilikka bardoshlilik qobiliyatiga yo‘naltirmoqda.

Pimco’ning Avstraliya bozoridagi yetakchi investitsiya portfeli menejeri Adam Bao fikricha, bozor ishtirokchilari va xususiy investorlar Avstraliya Markaziy banki tomonining kelgusi foiz stavkalarini oshirishi borasidagi kutganlari haddan tashqari yuqori va u Amazon, Microsoft va OpenAI kabi sun’iy intellekt texnologiya gigantlari yaqinda Avstraliyada ma’lumot markazlariga qilgan investitsiyalari iqtisodiy faollik va moliyalashtirish xarajatlarining ortishini qisman qo‘llab-quvvatlay olishini ta’kidlab o‘tdi; ushbu fond menejeri, Avstraliyada ishsizlikning o‘sishi, ko‘chmas mulk bozorining sovib borishi hamda aholi uchun qarzdorlik bosimi Markaziy bankning qat’iy pul siyosatini yanada davom ettirishini sezilarli darajada cheklab qo‘yishi mumkinligini ta’kidladi.

Shu sababli, Avstraliya 10 yillik davlat obligatsiyalari daromadliligi 2011 yildan buyon eng yuqori nuqtaga ko‘tarilgan bir vaqtda, Pimco 5-10 yillik Avstraliya obligatsiyalari nisbatan yaxshi mutlaq daromadlilik va nisbiy pozitsiya qiymatiga ega ekanini, investorlar haddan tashqari agressiv foiz stavkalari oshirilishi kutilishlari pasayishi fonida Avstraliya obligatsiyalari bozorida narxlarning tiklanish imkoniyatini oldindan qo‘lga kiritishga intilishlari kerakligini bildiradi.

28 sentabr kunidagi Osiyo savdo sessiyasi peshin vaqtida, global davlat obligatsiyalari bozori hali ham uzoq muddatli obligatsiyalar savdo bosimiga duch kelmoqda. AQSh 10 yillik davlat obligatsiyalari daromadliligi 2007 yildan buyon eng yuqori darajada bo‘lib, dushanba kuni Osiyo savdo vaqtida 5.215% ga chiqdi, ayni shunday muddatli Avstraliya va Yaponiya obligatsiyalari daromadliligi mos ravishda 5.41% va 3.10% bo‘ldi, ulardan Yaponiya 10 yillik obligatsiyasi 1996 yildan buyon eng yuqori tarixiy nuqtani yangiladi. Yaponiya 20 va 30 yillik obligatsiyalari daromadliligi ham so‘nggi 30 yildagi maksimal darajasiga yetdi. Yaponiya markaziy banki 18 sentabrda siyosiy stavkani 1.00% dan 1.25% ga ko‘tardi hamda yuqori neft narxi, yenaning qadrsizlanishi va AI talabining ortishi korxonalarning xarajatlarini oshirayotganini aniq ta’kidladi, bu bosim iste’mol narxlariga o‘ta boshlaydi, ish haqi va inflyatsiya kutilmalari ham ko‘tarilmoqda.

Bu global uzoq muddatli obligatsiya daromadliligining ko‘tarilishining orqasida energiya inflyatsiyasi, siyosiy foiz stavkalari kutilmalari hamda AI infratuzilmasini rivojlantirishga bog‘liq qarz taklifi bosimi jamlangan. Tramp Eronning Ormuz bo‘g‘ozini ochish taklifini rad etdi, bu esa ta’minotdagi noaniqlikni saqlab turib, neft narxiga ta’sir etishda davom etmoqda, 28 sentabr Osiyo sessiyasida Brent nefti narxi 106.31 dollarga chiqdi. Hukumat va AI kompaniyalari tomonidan moliyalashtirish talabi oshib, global jamg‘arma oqimlari uchun raqobat jadallashdi.

Global obligatsiyalar bozoridagi bu o‘zgarishlarning bevosita katalizatori va harakatlantiruvchi omili – energiya ta’minotining tiklanishi uchun bozor tomonidan yangi baholash va AQSh Federal Reservining yana qancha foiz stavkalarini oshirishi hamda 10 yildan yuqori muddatli AQSh obligatsiya stavkalari egri chizig‘i uchun asosiy strukturaviy kuchlar “byudjet taqchilligining o‘sishi+AI obligatsiyalari chiqarilishi” orqali global uzoq muddatli obligatsiyalar jamg‘armasiga raqobatni kuchaytirganidir.

Pimco Avstraliya obligatsiyalarini ijobiy sarmoya deb hisoblaydi, bozor foiz stavkalari oshirilishini haddan tashqari yuqori baholamoqda

Pacific Investment Management Companyning yaqinda narxi pasayib ketgan Avstraliya suveren obligatsiyalari bo‘yicha yondashuvi tobora ijobiylashib bormoqda, ular sekinlashayotgan mahalliy iqtisodiy o‘sishga qarshi bozorning foiz stavkalarini oshirish kutilmalari haddan tashqari ortganini hamda insonlar juda xato baholayotganini aytadi.

Pimco’ning Sidney bozoridagi Avstraliya yetakchi investitsiya portfeli menejeri Adam Bao, Avstriyada foiz stavkalarini oshirish sikli bozor tomonidan “to‘liq narxda inobatga olinganini” va iqtisodiyotda asosiy yoriqlar paydo bo‘la boshlaganini aytdi. U dushanba kuni axborot vositalariga bergan intervyusida bu Avstraliya obligatsiyalarini noyob darajada jozibali qiladi, ayniqsa, daromadlilik egri chizig‘ining 5 yildan 10 yillik o‘rta va uzoq muddatli qismlari uchun, deb aytdi.

“Avstraliya obligatsiyalari o‘z-o‘zidan jozibador, bu boshqa bozorlar bilan taqqoslaganda ham shunday”, dedi Bao. AQSh Federal Reservi va Avstraliya Markaziy banki “inflyatsiyani maqsadli darajaga tushirish uchun harakat qilmoqda, iqtisodiyotga zarar yetkazmaslikka harakat qilmoqda, lekin menimcha, bu yerda iqtisodiy yoriqlar aniqroq ko‘zga tashlanmoqda”, deya ta’kidladi.

Pimco ushbu xulosa chiqargan paytda, Avstraliya ichki ko‘rsatkichlari iqtisodiy o‘sishda ancha sustlashuvni ko‘rsatmoqda, bunda ishsizlik 5 yillik maksimal darajaga chiqayapti va mamlakat uchun muhim bo‘lgan ko‘chmas mulk bozori sekinlashmoqda. Avstraliyaning 10 yillik davlat obligatsiyalari daromadliligi 2011 yildan buyon eng yuqori darajaga chiqayotgani, investorlar uchun bozordagi eng past nuqtalarni qo‘lga kiritish imkoniyatini ochib bermoqda.

Yuqoridagi rasmda ko‘rsatilganidek, Avstraliyaning 10 yillik davlat obligatsiyalari daromadliligi 2011 yildan buyon eng yuqori darajaga yetdi.

Joriy yilning o‘rtalaridan buyon Adam Bao Avstraliya obligatsiyalariga ijobiy yondashdi, chunki u Avstraliya Markaziy banki oxir-oqibat iqtisodiyotning sovishini qo‘llab-quvvatlash uchun foiz stavkalarini pasaytirishga majbur bo‘ladi, deb hisoblaydi.

Biroq, qisqa muddatli pul siyosati bo‘yicha qat’iylik xavfi hali ham yuqori, bu Avstraliyaning qisqa muddatli davlat obligatsiyalari daromadliligini yanada oshirishi mumkin. Treyderlar yoppasiga Avstraliya Markaziy banki seshanba kuni ikki kunlik siyosiy yig‘ilish nihoyasida foiz stavkalarini ko‘taradi va asosiy foiz stavkasini 2011 yil noyabridan buyon rekord darajaga olib chiqadi, deb kutishmoqda, keyingi oy, ya’ni noyabrda ham yana ko‘tariladi, deb taxmin qilishmoqda. Bloomberg Intelligence kompaniyasining yangi ma’lumotiga ko‘ra, bozor kelasi yilda yana ikki marta foiz stavkasi oshish ehtimolini uchdan ikki qism deb baholamoqda, bu esa asosiy foiz stavkasini 2008 yildan buyon birinchi marta 5% dan yuqori, tarixiy marraga olib chiqadi.

Biroq, Pimco’ning dunyo miqyosidagi bu yetakchi fond menejeri fikricha, Avstraliya ichki iqtisodiyoti bunday agressiv foiz stavkalari yo‘liga bardosh bera olmaydi.

Bao ogohlantirishicha, ma’lumot markaziga kapital sarf qilinishi iqtisodiyotga keyingi ikki yilda barqarorlik berishi mumkin, lekin og‘ir qarz ostidagi Avstraliya oilalarida yana chuqurroq “strukturaviy zaiflik” mavjud. U soliqlar va ipoteka bo‘yicha to‘lovlar daromadga nisbatan tarixiy maksimal darajaga yetganini, bu esa iste’molchilar uchun 5 foizlik asosiy foiz stavkasiga bardosh nihoyatda qiyinligini ta’kidladi.

“Ular pul siyosatini qanchalik qattiqlashtirsalar, ayniqsa foiz stavkasi 5% ga chiqsa, mencha Avstraliya iqtisodiyoti chuqur retsessiya xavfi bilan yuzma-yuz qoladi”, deya qo‘shimcha qildi Bao. Daromadlilik allaqachon jozibali bo‘lib, iqtisodiy o‘sishda pasayish alomatlari ko‘zga tashlanayotgan bir paytda “men Avstraliya obligatsiyalarining istiqboliga ijobiy qarayapman”, deb ta’kidladi u intervyuda.

“Foiz stavkalariga nisbatan bardoshlilik past” ko‘rinmoqda: hisoblash quvvati kengaymoqda, avval Avstraliya aholisining naqd oqimi siqiladi

Shubhasiz, global miqyosda AI infratuzilmasiga bog‘liq moliyalashtirish talabi hali ham sekinlashgani yo‘q, shuning uchun Google’ning bosh kompaniyasi Alphabet, Amazon kabi texnologiya gigantlari Avstraliya dollarda davlat obligatsiyalari chiqarilish bozoriga yuzlanmoqda.

Oldinroq, 1 sentabrda OAV LSEG ma’lumotlariga asoslanib xabar berishicha, Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft va Oracle shu yilda taxminan 220 milliard dollar qarz chiqargan, bu 2025 yil to‘liq hajmidan ikki barobardan ortiq; 22 sentabrda Goldman Sachs prognoziga asoslanib, superyirik bulut xizmatlari provayderlarining 2027 yildagi jami qarz chiqarilishi rekord darajadagi 420 milliard dollarga yetishi mumkin. Eng so‘nggi misol – Softbank: bu kompaniya 11.1 milliard dollar obligatsiya chiqarish shartlarini belgilab oldi, 29 sentabr kuni chiqarilishi kutilmoqda, ulardan 4.5 milliard dollar, 7.5 yillik dollar obligatsiyasi uchun kupon 9.75% ni tashkil etadi va mablag‘ning asosiy qismi OpenAI ga keyingi investitsiyalar hamda korporativ maqsadlar uchun ishlatiladi. Kuchli moliyalashtirish istagi va ancha yuqori darajadagi kapital qiymati birga yuz berib turibdi.

Muhandislik hamda investitsiya mantiqidan ketadigan bo‘lsak, aqlli agentlar yagona so‘rovni rejalashtirish, izlash, vosita bajarish va takroran tekshirishga kengaytiradi, bu esa model chaqiruvlari, CPU vazifalarini bajarish, xotira holatini saqlash va saqlovga murojaat qilish ehtiyojini oshiradi; foydalanuvchi va vazifa hajmi o‘sib, bitta vazifa samaradorligi ortish sur’atidan yuqori bo‘lsa, hisoblash quvvati infratuzilmasiga ham kengayish talab qilinadi. Biroq, talabning ortishi investitsiyadan olinadigan foyda yaxshilanishini avtomatik anglatmaydi: yangi moliyalashtirish qiymati mos muddatli asosiy foiz stavkalari, kredit spread va moliyalashtirish shartlariga bog‘liq, qurilishning cho‘zilishi esa pul kiritiladi va daromad olinishi o‘rtasidagi masofani uzaytiradi. “Global aktivlar bahosining o‘lchovi” sifatidagi 10 yillik AQSh davlat obligatsiyalari daromadliligi o‘sishi, bir tomondan, uzoq muddatli moliyalashtirish va qayta moliyalashtirish bazasini ko‘taradi, boshqa tomondan esa aksiyalar bahosi uchun kerakli daromad stavkasini oshiradi, natijada bozor AI kompaniyalarning foyda o‘sishidan erkin naqd pul oqimi hosil bo‘lishiga ko‘proq e’tibor bera boshlaydi.

Ushbu differentsiatsiyani Avstraliya moliya bozorida umumlashtirilgan tarzda — “foiz stavkalariga nisbatan bardoshlilik past” sifatida tasvirlash mumkin, ya’ni buyurtma va kapitalga ega bo‘lgan AI-investitsiyalar baland moliyalashtirish xarajatiga bardosh beradi, qarzdor oilalar esa avvalo iste’molni qisqartirish orqali to‘lov bosimiga dosh beradi. Avstraliya Markaziy banki avgustdagi hisobotida ko‘rsatilishicha, ikkinchi chorakda ipoteka va iste’mol kreditiga rejalashtirilgan to‘lovlar uy xo‘jaliklarining real daromadining 12 foiziga yaqinlashgan, bu 2024 yildagi maksimum darajaga yaqin. Pimco’ning teskari yondashuv mantiqi quyidagicha mustahkamlanadi: agar iste’mol va bandlik yanada susaysa, real foiz stavkalari yo‘li bozor narxidan pastroq bo‘lishiga majbur bo‘lsa, 5-10 yillik Avstraliya obligatsiyalari bir vaqtning o‘zida rekord darajadagi foiz daromadi va daromadlilik pasayishi orqali ikki tomonlama kapital daromadi olishi mumkin.