Texnologiya gigantlarining "yashirin kaldirgichi" qanchalik yuqori? Katta miqdordagi kapital sarf-xarajatlarning "manbasi" nimada?

Texnologiya gigantlarining balans hisobi, ehtimol, ko‘rsatilgan raqamlar ko‘rinishidan ancha og‘irroqdir.

Goldman Sachs’ning so‘nggi tadqiqotiga ko‘ra, Google, Microsoft, Amazon, Meta kabi sun’iy intellekt bo‘yicha ulkan miqyosli bulut xizmatlarini ta’minlovchi kompaniyalarning balansdan tashqari ijaraga olish majburiyatlari yig‘indisi 1,5 trillion dollarga yetgan, shundan qariyb 1 trillion dollari hali amalga oshirilmagani sababli moliyaviy hisobotlarda aks ettirilmagan.

Xuddi shu paytda Morgan Stanley’ning boshqa statistikasi shuni ko‘rsatadiki, yuqoridagi kompaniyalar va Nvidia hamda Oracle’ning xarid majburiyatlari jami deyarli 982 milliard dollarga teng.

Ikkalasini birga hisoblaganda, oshkor etilmagan potentsial moliyaviy majburiyatlar hajmi 2 trillion dollarga yaqinlashmoqda. Ushbu yashirin majburiyatlarning asosiy xavfi: agar ma’lumot markazlariga kiritilgan investitsiyalar kutilgan natija bermasa, bu shartnomaviy majburiyatlar baribir asta-sekin yuzaga chiqadi va tegishli kompaniyalarning likvidligi hamda levveraj darajasiga sezilarli bosim o‘tkazadi.

Hozirda ulkan miqyosli bulut xizmatlarini ko‘rsatuvchi kompaniyalar obligatsiyalarining narxi biroz pasaygan, bozorda ularning uzoq muddatli to‘lov qobiliyati masalasiga e’tibor oshib bormoqda.

An’anaviy kredit ko‘rsatkichlari bo‘yicha, ulkan bulut kompaniyalarining moliyaviy holati baribir baquvvatligicha qolmoqda.

Morgan Stanley’ning ma’lumotlariga ko‘ra, bu guruhning o‘rtacha sof levveraj darajasi atigi 0,5 baravar bo‘lib, butun texnologiya sohasining 0,8 baravari va AQSH’ning notijorat korxonalari o‘rtacha ko‘rsatkichi bo‘lgan 1,8 baravardan ancha past. Yana-da ko‘zga ko‘rinarlisi shuki, bu kompaniyalar hisobotdagi qarzlaridan ortiq naqd pulga ega.

Optimistlarning logikasi shundan kelib chiqadi: asosiy biznes doimiy ravishda katta naqd oqimini yaratadi, qarz hajmi esa nisbatan cheklangan, kredit reytingi esa, odatda, yuqori. Agar ma’lumot markaziga kiritilgan investitsiya rentabelligi kutilgan natijani bermasa, birinchi navbatda ularga sarmoya kiritgan aksiyadorlar xavf ostida qoladi, kreditorlar emas. Bu xulosa an’anaviy moliyaviy doiralarda ma’lum darajada asoslidir.

Biroq, moliyalashtirish usullari tobora xilma-xil bo‘layotgani sababli, yuqoridagi ko‘rsatkichlarning silliq ko‘rinishi, butunlay balansdan tashqaridagi majburiyatlar bilan yemirilmoqda.

Balansdan tashqaridagi moliyalashtirishning ilk namunasi, Meta kompaniyasining Luiziana shtatidagi "Hyperion" ma’lumot markazi uchun ishlab chiqqan strukturalashgan moliyaviy sxemasi bilan bog‘liq.

Meta va Blue Owl hamkorligi bilan Beignet qo‘shma korxonasi tashkil etiladi, Blue Owl ushbu data markaz aktivini ishlab chiqish va egalik qilish huquqiga ega. Meta esa Beignet’ning atigi 20% aksiyalariga egalik qiladi, biroq Hyperion ma’lumot markazini kamida 20 yil ijara asosida ishlatib turishga majburiyat oladi.

Aynan shu ijara kafolati tufayli Beignet jami 27 milliard dollarlik amortizatsiyalangan obligatsiyalar chiqara oldi – bu, obligatsiya chiqarish bo‘yicha rekord natija bo‘ldi.

Garchi Meta, aslida, to‘lov majburiyatini zimmasiga olsa-da, bu qarz Meta balansida aks ettirilmaydi.

Aynan shu "ikkala tomonga qulay" tuzilma boshqa ulkan bulut kompaniyalarini takrorlashga undadi va turli xil ijara sxemalari ketma-ket paydo bo‘la boshladi.

Ushbu majburiyatlarning "ko‘rinmas" bo‘lishi sababi AQSH umumiyimiz moliyaviy hisobot standarti (US GAAP)ning aniq qoidalariga borib taqaladi.

GAAP ASC 842 ga binoan, ijara to‘lov majburiyatlari faqat ijara haqiqatan ham boshlangandan keyingina balansda tan olinadi, o‘sha paytda bir vaqtda foydalanish huquqidagi aktiv ham aks ettiriladi. Hali boshlanmagan ijara majburiyatlari esa, faqat moliyaviy hisobotlarning izoh qismida ochiqlanadi.

Goldman Sachs tahlilchilari aynan shu izohlarni birma-bir ko‘rib chiqib, qariyb 1 trillion dollarlik "hali boshlanmagan" ijara majburiyatlarini aniqladilar. Ushbu raqam besh yil avvalgi umumiy 200 milliard dollarlik ijara majburiyatidan ancha yuqori va o‘tgan oy Goldman Sachs tomonidan baholangan 750 milliard dollardan ham oshdi.

Qayd etish joizki, Fitch va Moody’s ham hali boshlanmagan ijara majburiyatlarini o‘z reyting mezonlariga qo‘shmaydi, faqat S&P ancha konservativ yondashib, ular orasida "haqiqiy qarz xususiyatiga ega" bo‘lganlarini hisobga oladi.

Goldman Sachs tahlilchilari buning yuzasidan ochiq aytdi: kredit nuqtai nazaridan, yuqoridagi yondashuv kompaniyalarning levveraj darajasi va kelgusidagi likvidlik ehtiyojini past baholaydi, chunki bu majburiyatlar oxir-oqibat tan olinadi va shartnoma bo‘yicha to‘lovlar ham bosqichma-bosqich to‘g‘rilanadi.

Ijaradan tashqari, ulkan bulut kompaniyalari hisoblash quvvati, chip, uskuna va elektr energiyasi bo‘yicha ham ko‘plab xarid majburiyatlariga ega.

Ushbu majburiyatlar ham an’anaviy qarz sifatida balansda ko‘rsatilmaydi, biroq kelajakda majburiy to‘lanishi lozim bo‘lgan haqiqiy moliyaviy majburiyatdir.

Morgan Stanley kredit tahlilchilarining hisob-kitoblariga ko‘ra, joriy yil birinchi chorak oxiriga kelib Google, Microsoft, Amazon, Nvidia va Oracle beshligining xarid majburiyati jami 982 milliard dollarga yetdi.

Goldman Sachs hisoblagan 1 trillion dollarlik hisobotga kiritilmagan ijara majburiyatlari bilan birlashganda, potensial yashirin moliyaviy majburiyatlarning umumiy miqdori deyarli 2 trillion dollarga teng.

Yuqoridagi xavotirlar obligatsiyalar bozorida asta-sekin aks etmoqda.

Misol uchun, Beignet obligatsiyalarining daromadliligi o‘tgan kuzda chiqarilganidagi eng past daraja 5,65% dan hozirgi 6,95% atrofisigacha o‘sdi va narx ancha tushdi.

Lekin tahlilchilarning ta’kidlashicha, bosimning bir qismi AQSH davlat obligatsiyalari rentabelligining umumiy o‘sishi bilan bog‘liq bo‘lib, hozircha bu kredit xavfining kuchli ssignalini bermaydi.

Lekin bozorni asosiy logikasi tobora aniq bo‘lib bormoqda: barcha shu yashirin majburiyatlarni bozor tamoman hazm qila oladimi, oxir-oqibatda, ma’lumot markazlariga kiritilgan sarmoyalarning real daromadlilikka erishishiga bog‘liq.

Hozirda, ulkan bulut kompaniyalari yirik kengayish bosqichida, investitsiyaning qaytishi esa noaniq. Kreditor investorlar uchun, an’anaviy ko‘rsatkichlardan tashqari ushbu deyarli 2 trillion dollarlik potentsial majburiyatni qiymatlashtirish modeli doirasiga qanday kiritish kerakligi, muqarrar echilishi zarur bo‘lgan savolga aylanib bormoqda.