Nega Adam Back Bitcoin’ning 20 yillik kvant imkoniyati bugungi sarlavhalardan muhimroq deb o‘ylaydi

Yillar davomida kvant hisoblash kriptovalyuta uchun eng sevimli apokalipsis ssenariysi bo‘lib xizmat qildi, uzoq, ammo mavjud bo‘lgan tahdid sifatida vaqti-vaqti bilan laboratoriya qubit bo‘yicha yutuq e’lon qilganida yana yuzaga chiqadi.

Bu hikoya odatda kutilgan yo‘nalishda rivojlanadi: tadqiqotchilar biror kichik yutuqqa erishadi, ijtimoiy tarmoqlarda “Bitcoin o‘ldi” degan bashoratlar tarqaladi va yangiliklar aylanishi davom etadi.

Lekin Adam Back’ning 15-noyabr kuni X’dagi fikrlari bu shovqinni fizikaga asoslangan, vahimaga emas, aniq bir vaqt jadvali bilan to‘xtatdi.

Blockstream bosh direktori Back, Hashcash proof-of-work tizimi Bitcoin’dan ham oldin yaratilgan, kvant tadqiqotlarini tezlashtirish haqidagi savolga ochiq va aniq baho bilan javob berdi.

Bitcoin taxminan 20-40 yil davomida kriptografik jihatdan ahamiyatli kvant kompyuteriga “ehtimol yo‘q” zaiflikka ega bo‘ladi.

Eng muhimi, u Bitcoin bu kunga befarq kutib turishi shart emasligini ta’kidladi.

NIST allaqachon SLH-DSA kabi kvantga chidamli imzo sxemalarini standartlashtirgan va Bitcoin bu vositalarni har qanday kvant mashinasi haqiqiy tahdidga aylanishidan ancha oldin soft-fork yangilanishlari orqali qabul qilishi mumkin.

Uning izohi kvant xavfini yechilmas falokatdan ko‘p yillik imkoniyatga ega muhandislik muammosiga aylantiradi.

Bu farq muhim, chunki Bitcoin’ning haqiqiy zaifligi ko‘pchilik o‘ylagan joyda emas: tahdid SHA-256’dan, ya’ni mayning jarayonini himoya qiluvchi hash funksiyasidan emas, balki secp256k1 elliptik egri chizig‘idagi ECDSA va Schnorr imzolaridan, ya’ni egalikni isbotlovchi kriptografiyadan kelib chiqadi.

Shor algoritmini ishlatadigan kvant kompyuter secp256k1’da diskret logarifm muammosini yechishi, ochiq kalitdan maxfiy kalitni aniqlashi va butun egalik modelini bekor qilishi mumkin.

Sof matematikada Shor algoritmi elliptik egri chiziqli kriptografiyani eskirgan qiladi.

Nazariya va haqiqat o‘rtasidagi muhandislik tafovuti

Lekin matematika va muhandislik turli olamlarda mavjud. 256-bitli elliptik egri chizig‘ini buzish uchun 1 600 dan 2 500 gacha mantiqiy, xatoliklarni tuzatadigan qubitlar kerak bo‘ladi.

Har bir mantiqiy qubitni barqaror saqlash va xatolarni tuzatish uchun minglab fizik qubitlar talab qilinadi.

Martin Roetteler va yana uch tadqiqotchining ishiga asoslangan bir tahlilga ko‘ra, Bitcoin tranzaksiyasi uchun muhim bo‘lgan qisqa vaqt oynasida 256-bitli EC kalitini buzish uchun taxminan 317 million fizik qubit kerak bo‘ladi.

Kvant apparatlari aslida qayerda ekanini hisobga olish muhim. Caltech’ning neytral-atom tizimi taxminan 6 100 fizik qubitda ishlaydi, lekin ular shovqinli va xatolarni tuzatmaydi.

Quantinuum va IBM’ning ko‘proq rivojlangan gate-based tizimlari esa o‘nlab yoki yuzlab mantiqiy sifatli qubitlarda ishlaydi.

Hozirgi imkoniyat va kriptografik ahamiyat o‘rtasidagi tafovut bir necha darajaga teng, bu kichik qadam emas, balki qubit sifati, xatolarni tuzatish va masshtablashda tub yutuqlarni talab qiladigan jarlikdir.

NIST’ning o‘zining post-kvant kriptografiyasi tushuntirishida bu ochiq aytilgan: bugungi kunda kriptografik jihatdan ahamiyatli kvant kompyuteri mavjud emas va mutaxassislarning taxminlari juda keng farq qiladi, ba’zilari “10 yildan kam” imkoniyat bor deb hisoblashadi, boshqalari esa uni 2040 yildan keyin deb bilishadi.

O‘rtacha qarashlar 2030-yillarning o‘rtasi yoki oxiriga to‘g‘ri keladi, bu esa Back’ning 20-40 yillik oynasini ehtiyotkorona, emas, beparvo qiladi.

Migratsiya yo‘li allaqachon mavjud

Back’ning “Bitcoin vaqt o‘tishi bilan qo‘shishi mumkin” degan izohi ishlab chiquvchilar orasida allaqachon muhokama qilinayotgan aniq takliflarga ishora qiladi.

“Pay to Quantum Resistant Hash” deb nomlangan BIP-360 yangi chiqim turlarini belgilaydi, bu yerda sarflash shartlari klassik va post-kvant imzolarini o‘z ichiga oladi.

Bitta UTXO har ikkala sxema bo‘yicha ham sarflanishi mumkin, bu esa keskin o‘tish emas, bosqichma-bosqich migratsiyani ta’minlaydi.

Jameson Lopp va boshqa ishlab chiquvchilar BIP-360 asosida ko‘p yillik migratsiya rejasini ishlab chiqdilar. Avval soft fork orqali PQ-qobiliyatli manzil turlarini qo‘shish. Keyin esa zaif chiqimlardan PQ-himoyalanganlariga tangalarni o‘tkazishni bosqichma-bosqich rag‘batlantirish yoki subsidiyalash, har bir blokda aynan shu “qutqaruv” harakatlari uchun blok joyini ajratish.

2017-yildan boshlab ilmiy ishlar ham shunga o‘xshash o‘tishlarni tavsiya qilgan. Robert Campbell’ning 2025-yilgi preprinti tranzaksiyalar davomida ECDSA va PQ imzolarini birga olib yuradigan gibrid post-kvant imzolarini taklif qiladi.

Foydalanuvchi tomoni bu nima uchun muhimligini ko‘rsatadi. Taxminan barcha Bitcoin’ning 25 foizi, to‘rt milliondan olti milliongacha BTC, ochiq kalitlar allaqachon zanjirda ko‘rinadigan manzil turlarida joylashgan.

Bitcoin’ning dastlabki yillaridagi pay-to-public-key chiqimlari, qayta ishlatilgan P2PKH manzillari va ba’zi Taproot chiqimlari ham shu toifaga kiradi. Shor secp256k1’da amaliy bo‘lgach, bu tangalar darhol nishonga aylanadi.

Zamonaviy eng yaxshi amaliyot allaqachon sezilarli himoya beradi. Yangi P2PKH, SegWit yoki Taproot manzillaridan foydalanadigan va ularni qayta ishlatmaydigan foydalanuvchilar muhim vaqt ustunligiga ega bo‘lishadi.

Bu chiqimlar uchun ochiq kalit birinchi sarf qilinmaguncha hash ortida yashirin bo‘ladi, bu esa hujumchining Shor’ni mempool tasdiqlash davrida, yillar emas, daqiqalar ichida ishlatish oynasini qisqartiradi.

Migratsiya ishi noldan boshlanmayapti, balki mavjud yaxshi amaliyotlarga asoslanib, eski tangalarni xavfsiz tuzilmalarga o‘tkazmoqda.

Post-kvant vositalari tayyor

Back’ning SLH-DSA’ni tilga olishi shunchaki nom tashlash emas edi. 2024-yil avgustida NIST post-kvant standartlarining birinchi to‘plamini yakunladi: FIPS 203 ML-KEM kalit kapsulyatsiyasi uchun, FIPS 204 ML-DSA panjara asosidagi raqamli imzolar uchun va FIPS 205 SLH-DSA holatsiz hash asosidagi raqamli imzolar uchun.

NIST, shuningdek, XMSS va LMS’ni holatli hash asosidagi sxemalar sifatida standartlashtirdi, panjara asosidagi Falcon sxemasi esa navbatda.

Bitcoin ishlab chiquvchilari endi NIST tomonidan tasdiqlangan algoritmlar, ularning namuna implementatsiyalari va kutubxonalaridan foydalanishlari mumkin.

Bitcoin’ga yo‘naltirilgan implementatsiyalar allaqachon BIP-360’ni qo‘llab-quvvatlaydi, bu esa post-kvant vositalari mavjud va rivojlanishda davom etayotganini ko‘rsatadi.

Protokol butunlay yangi matematikani ixtiro qilishi shart emas, u yillar davomida kriptoanalizdan o‘tgan standartlarni qabul qilishi mumkin.

Bu implementatsiya muammosiz bo‘ladi degani emas. 2025-yilgi SLH-DSA’ni o‘rgangan maqola Rowhammer uslubidagi xatolik hujumlariga moyilligini aniqladi, bu esa xavfsizlik oddiy hash funksiyalariga asoslangan bo‘lsa-da, implementatsiyalarni mustahkamlash zarurligini ko‘rsatadi.

Post-kvant imzolari klassik imzolarga qaraganda ko‘proq resurs talab qiladi, bu esa tranzaksiya hajmi va komissiya iqtisodiyoti haqida savollar tug‘diradi.

Lekin bular noma’lum matematik jumboqlar emas, balki ma’lum parametrli muhandislik muammolaridir.

Nega 2025 kvant haqida emas

BlackRock’ning iShares Bitcoin Trust (IBIT) 2025-yil may oyida prospektini kvant hisoblash xavfi haqida keng qamrovli ma’lumotlar bilan to‘ldirdi va yetarlicha rivojlangan kvant kompyuteri Bitcoin kriptografiyasini buzishi mumkinligi haqida ogohlantirdi.

Tahlilchilar buni darhol standart xavf omili sifatida, umumiy texnologik va tartibga soluvchi xavflar qatorida, BlackRock yaqin orada kvant hujumlarini kutmoqda degan signal emasligini angladilar.

Yaqin muddatli tahdid texnologiyaning o‘zi emas, balki investor kayfiyati hisoblanadi.

2025-yilgi SSRN tadqiqotida kvant hisoblashga oid yangiliklar ba’zi sarmoyadorlarni ochiq kvantga chidamli tangalarga o‘tishga undashi aniqlangan. Shunga qaramay, an’anaviy kriptovalyutalar atrofida bunday yangiliklar fonida faqat biroz salbiy daromad va hajm o‘sishi kuzatiladi, strukturaviy narx o‘zgarishi emas.

2024 va 2025-yillarda Bitcoin harakatini nima boshqarganini tahlil qilganda, ETF oqimlari, makroiqtisodiy ma’lumotlar, tartibga solish va likvidlik sikllari asosiy omil bo‘lgan, kvant hisoblash esa deyarli sabab sifatida ko‘rinmaydi.

CPI natijalari, ETF chiqish kunlari va tartibga soluvchi shoklar narx harakatini boshqaradi, kvant hisoblash esa sarlavhalar yaratadi.

Hatto “Bitcoin’ning 25 foizi xavf ostida” degan eng kuchli ogohlantiruvchi maqolalar ham tahdidni yillar uzoqlikda deb ko‘rsatadi va hozirdanoq yangilanishni boshlash zarurligini ta’kidlaydi.

Hikoya doim “boshqaruv va muhandislik muammosi” sifatida, “darhol sotish” emas, deb yakunlanadi.

Masala muddatlarda emas, standartlarda

Bitcoin’ning kvant hikoyasi aslida kriptografik jihatdan ahamiyatli kvant kompyuteri 2035 yoki 2045-yilda keladimi, degan savol emas. Bu protokol boshqaruvi o‘sha sana muhim bo‘lishidan oldin yangilanishlarni muvofiqlashtira oladimi, degan savol.

Har bir jiddiy tahlil bir xulosaga keladi: tayyorgarlik ko‘rish vaqti hozir, chunki migratsiya bir necha yil davom etadi, tahdid yaqin bo‘lgani uchun emas.

Bitcoin’ning kvantga chidamliligini aniqlaydigan savol shuki, ishlab chiquvchilar BIP-360 yoki shunga o‘xshash takliflar bo‘yicha konsensusga erisha oladilarmi, jamiyat eski tangalarni migratsiya qilishni rag‘batlantira oladimi va muloqot fizikadan tezroq vahimani oldini oladigan darajada asosli bo‘ladimi.

2025-yilda kvant hisoblash boshqaruv muammosini keltirib chiqaradi, bu 10-20 yillik yo‘l xaritasini talab qiladi, bu sikl narx harakatini belgilovchi katalizator emas.

Fizika sekin rivojlanadi va yo‘l xaritasi ko‘rinib turibdi.

Bitcoin’ning roli — apparat yetib kelishidan ancha oldin PQ-tayyor vositalarni qabul qilish va boshqaruvdagi bosim tufayli yechiladigan muammoni o‘z-o‘ziga yaratilgan inqirozga aylantirmaslik.

Why Adam Backs thinks Bitcoin’s 20-year quantum runway matters more than today’s headlines maqolasi birinchi bo‘lib CryptoSlate’da paydo bo‘ldi.