Tramp İran üzərinə kiçik miqyaslı “epik qəzəb” əməliyyatı ilə hədələyir, İran sualtı kabelə zərbə vurmağı planlaşdırır, Hörmüzdə neft tankeri mina ilə toqquşdu

ABŞ və İran arasında qarşıdurma şiddətləndiyi bir vaxtda, Tramp bir tərəfdən İran üzərində yenidən hərbi əməliyyatlara başlaya biləcəyi barədə eyham vurur, digər tərəfdən isə müharibənin tezliklə başa çatacağına dair siqnallar yayımlayır. İrandan gələn xəbərlərə görə, müharibə yenidən başlasa, Fars Körfəzi regionunda dənizaltı kommunikasiya kabellərinə zərbə vurmaq üçün plan hazırlanıb və regionun enerji daşıması və kommunikasiya infrastrukturunun riskləri paralel şəkildə artmaqdadır.

Azerbaycan Dövlət Televiziyası-nın məlumatına görə, yerli vaxtla oktyabrın 23-də, cümə günü ABŞ prezidenti Tramp bildirib ki, Amerika bəlkə də bir daha “epik öfke” adlı kiçikmiqyaslı əməliyyat həyata keçirəcək, ya da İran kompromisə gedəcək. Tramp qeyd edib: “Əgər İran kifayət qədər ağıllıdırsa, birbaşa deyəcək: ‘Gəlin əsas məsələlər barədə danışaq.’”

Eyni gün, İran İslam İnqilab Qvardiyası Hərbi Dəniz Qüvvələri bildirib ki, həmin gün iki super neft tankeri Hörmüz boğazının cənubunu qanunsuz keçməyə çalışarkən mina ilə qarşılaşıb. İran tərəfindən bildirilib ki, iki tankerdə 4,5 milyon barrel xam neft olub, heyət isə gəmini tərk edib. Bu məlumatlar müstəqil təsdiqə ehtiyac duyur.

Beynəlxalq enerji bazarı üçün hazırkı ən mühüm dəyişən hələ də Hörmüz boğazının stabil şəkildə açıq qalması və ABŞ-İran qarşıdurmasının daha da genişlənib-genişlənməməsidir. Trampın açıqlamaları göstərir ki, ABŞ hələ də hərbi təzyiqlə döyüşü sonlandırmaq arasında seçim edir. İranın həm tankerlərə mina döşəməsi, həm də dənizaltı kabellərlə bağlı planları isə qarşıdurmanın artmasının gətirəcəyi çoxlu riskləri daha da qabardır.

Bundan sonra bazarın diqqəti yalnız ABŞ və İranın yenidən danışıqlara qayıdıb-qayıtmaması və ya yenidən döyüşlərə başlamasına yox, hətta Hörmüz boğazında kommersiya gəmilərinin davamlı şəkildə bloklanması, tanker hadisələrinin müstəqil təsdiqlənməsi və potensial qarşı tədbirlərin hərbi hədəflərdən enerji və rabitə infrastrukturuna yayılması yönəldilməlidir. Bu faktorlar birlikdə Yaxın Şərqdəki risklərin beynəlxalq xam neft qiymətinə və qlobal təchizat zəncirinə real təsirini müəyyən edəcək.

Tramp yenidən kiçikmiqyaslı hərbi əməliyyatlara eyham vurdu, həm də müharibənin sürətlə bitə biləcəyini qeyd etdi

Xəbərlərə görə, Tramp cümə günü Floridada tədbirdə çıxış edərək ABŞ-ın yenidən İran üzərində hərbi əməliyyat həyata keçirə biləcəyini bildirib. O deyib: “Bəlkə də bir daha 'epik öfke' adlı kiçikmiqyaslı əməliyyat keçirəcəyik.” Tramp əməliyyatın konkret formasını, hədəfini və ya zamanını açıqlamayıb.

ABŞ Müdafiə Nazirliyi 28 fevralda ABŞ və İsrail tərəfindən İrana qarşı keçirilən hərbi əməliyyatı “epik öfke” adlandırıb. Trampın son açıqlamaları savaşın səkkiza yaxın ay davam etməsinə baxmayaraq, Ağ Evin hələ də əlavə hərbi müdaxilə ehtimalını istisna etmədiyini göstərir.

Lakin, Tramp cümə günü müharibəni bitirməklə bağlı başqa mesajlar da verib.

Reuters agentliyinin məlumatına görə, Tramp Ağ Evdə jurnalistlərlə görüşündə bildirib ki, ABŞ İrana qarşı müharibəni çox tez bitirə bilər, lakin o, belə bir sual verir: ABŞ savaşı tamamilə bitirməlidir, yoxsa qarşıdurmanı tədricən azaltmalıdır?

“Biz bunu tez bitirə bilərik,” Tramp deyir, “Sual budur: Biz tamamilə döyüşü bitirək, yoxsa qoyaq tədricən bitsin?”

Tramp əlavə edib ki, neft Hörmüz boğazı vasitəsilə daşınır və ABŞ “istədiyimiz hər şeyi əldə edirik”. Lakin o, hərbi təzyiqi saxlayaraq boğazda gəmiçiliyi necə normal vəziyyətə gətirəcəyini izah etməyib.

İki fərqli açıqlamanın yan-yana olması ABŞ-ın İrana qarşı siyasətində qeyri-müəyyənliyin olduğunu göstərir: bir tərəfdən Tramp hərbi və iqtisadi təzyiqlə İranı geri çəkilməyə məcbur etmək istəyir, digər tərəfdən isə davam edən müharibə enerji qiymətlərinin artmasına və ABŞ-da daxili siyasi təzyiqin yüksəlməsinə səbəb olur. Reuters qeyd edir ki, yanacaq qiymətlərinin artması ABŞ-da noyabrda keçiriləcək aralıq seçkilərdən əvvəl ciddi siyasi problemə çevrilib.

Bu həftə ABŞ media artıq seçkilərdən sonra yeni əməliyyat planı hazırlandığını xəbər verir, lakin Trampın təsdiqi hələ məlum deyil

Trampın yenidən hərbi əməliyyatlara başlaya biləcəyi barədə açıqlaması öncədən yayılan ABŞ və İsrailin növbəti hərbi planları barədə xəbərləri gündəmə gətirdi.

Xinhua agentliyi ABŞ-nın The New York Times qəzetinə istinadla bildirir ki, ABŞ və İsrail ordusu noyabrda ABŞ Konqresində keçiriləcək aralıq seçkilər bitdikdən sonra İrana qarşı yeni hücuma başlamaq üçün konkret plan hazırlayıb, lakin Trampın bu planı təsdiqləyib-təsdiqləməyəcəyi hələ qeyri-müəyyəndir.

Bu o deməkdir ki, hərbi əməliyyat ehtimalı qalır, lakin bu bazada ABŞ-ın seçkilərdən sonra yeni hücuma başlayacağı barədə yekun qərarı olduğu demək deyil.

Tramp administrasiyasının əsas dilemması burada: Hərbi əməliyyatları genişləndirsə, İranın hərbi gücünə daha çox zərbə vura bilər, amma qarşıdurma uzanacaq və Körfəzdə enerji infrastrukturunun hücum riskləri artacaq; müharibəni bitirməyi seçsə, İrandan nüvə proqramı və regional təhlükəsizlik məsələləri ilə bağlı ciddi güzəşt gəlib-gəlməyəcəyini qiymətləndirməli olacaq.

Enerji bazarı üçün isə tədarük proqnozlarına təsir edən tək amil yeni hərbi əməliyyat olub-olmaması deyil, həm də əməliyyatın genişliyi, İranın qarşı tədbirləri və qarşıdurmanın Hörmüz boğazının kommersiya gəmiçiliyinə təsir günü-günlərdədir.

İran iki supertankerin minaya düşdüyünü, 4,5 milyon barrel neftin bu işə qarışdığını bildirir

Hörmüz boğazında gəmiçilik təhlükəsi də artmaqdadır.

Azerbaycan Dövlət Televiziyası-nın məlumatına görə, oktyabrın 23-də İran İslam İnqilab Qvardiyası Hərbi Dəniz Qüvvələri açıqlama verib ki, Hörmüz boğazının cənubunu qanunsuz keçməyə çalışan iki super tanker həmin gün minaya düşüb. İran tərəfindən bildirilib ki, partlayışlar və yanğın nəticəsində tankerlərin mühərrik bölməsi sıradan çıxıb, gəmilər dayandı, heyət gəmini tərk edib, iki tankerdə birgə 4,5 milyon barrel xam neft olub.

Qeyd etmək lazımdır ki, hazırda bu hadisəni İranın verdiyi informasiya kimi qeyd etmək lazımdır. Gəmilərin adı, konkret zərər dərəcəsi, işçi heyətinin vəziyyəti və neftin axmasının olub-olmaması hələ müstəqil informasiyaya ehtiyac duyur, İranın minaya düşdüyü barədə iddiası və nəticələri dərhal təsdiqlənmiş fakt kimi qəbul etmək olmaz.

Hörmüz boğazı Fars körfəzi və Oman körfəzi arasında yerləşən və dünyanın ən vacib enerji daşınma yollarından biridir. Hətta genişmiqyaslı və davamlı neft daşınmasında fasilə olmasa belə, tankerlərin hücuma məruz qalması, minaya düşməsi və ya marşrut dəyişdirməyə məcbur qalması sığorta və müharibə sığorta ödənişlərini və daşınma xərclərini artıra bilər.

Son dövrlərdə boğazda gəmiçilik qaydaları üstündə mübahisələr artıb. İran dəfələrlə bəzi gəmilərin onun tanımadığı marşrutlardan istifadə etdiyini iddia edib və bu hadisələri gəmilərin qayda pozması ilə izah edir; ABŞ isə dəniz blokadası və iqtisadi təzyiqlərini davam etdirir. Tərəflərin boğazda gəmiçilik təhlükəsizliyi və qayda məsələsində mövqeləri ciddi fərqlidir.

Əgər tanker minaya düşdüyü məlumatı təsdiqlənsə və gəmi operatorları boğazza keçidlərini azaltmağa başlasa, bazar Yaxın Şərqdə neft ixracının həqiqi miqdarını yenidən qiymətləndirə bilər. Lakin hadisənin özü faktiki təchizat itkisi yaradıb-yaratmadığı, gəminin zərər dərəcəsi, yükün durumuna və sonrakı gəmiçilik vəziyyətinə bağlıdır.

İran qarşı tədbir çərçivəsini dənizaltı kommunikasiya kabellərinə genişləndirməyi planlaşdırır, infrastruktur riskləri bölgədən kənara çıxır

Tankerlər və enerji infrastrukturu ilə yanaşı, İran iddia edilir ki, potensial qarşı tədbir çərçivəsini dənizaltı kommunikasiya infrastrukturuna genişləndirməyi düşünür.

Reuters-in 23 oktyabr reportajına görə, iki yüksəkvəzifəli İran təhlükəsizlik rəsmisi bildirib ki, ABŞ və İsrail tərəfindən yenidən hücum olarsa, İran hökuməti Fars körfəzi regionunda dənizaltı kommunikasiya kabellərinə qarşı detallı plan hazırlayıb. Hər iki rəsmidən heç biri konkret uğursuzluq yerlərini və ya tədbir üsulunu açıqlamayıb.

Rəsmi şəxslərdən biri bildirib ki, İran həmçinin zərər görən kabellərin təmirinin qarşısını almağa çalışa bilər və kommunikasiya kəsintisini uzatmaq niyyətindədir. Rəsmi xəbərdarlıq edib ki, əgər İran hücuma məruz qalarsa, cavab tədbirləri əvvəllər deyildiyi “qırmızı xəttlər”lə məhdudlaşmayacaq və məqsədlər dənizaltı kabellərdən hərbi baza və gizli bazalara qədər genişlənə bilər.

Bundan əvvəl İran İslam İnqilab Qvardiyası-nın rəsmisi xəbərdarlıq etmişdi ki, əgər İranın infrastrukturu hücuma məruz qalarsa, Hörmüz boğazı altında olan yeddi əsas internet kabeli də cavab hədəfi ola bilər.

Lakin, dənizaltı kabellərə hücumun qlobal təsiri daha detal analiz tələb edir. Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının məlumatına görə, dənizaltı kabellər dünya internet trafikinin təxminən 99%-ni daşıyır, amma telekommunikasiya tədqiqat şirkəti TeleGeography-nin araşdırma direktoru Alan Mauldin qeyd edir ki, Hörmüz boğazından keçən beynəlxalq bant genişliyinin payı 1%-dən azdır, buna görə də kabellərdə zərər olsa belə, qlobal internetə ümumi təsir məhdud ola bilər. Fars körfəzi və həmin xətləri daha çox istifadə edən ölkələr və müəssisələr isə birbaşa rabitə kəsilmə riski ilə qarşılaşa bilərlər.

Bu təhdidin önəmi ondan ibarətdir ki, potensial qarşıdurmanın təsiri artıq yalnız neft istehsalı, enerji infrastrukturu və dəniz daşınmasına məhdud qalmaya bilər. Əgər kommunikasiya kabelləri də qarşı tədbir çərçivəsindən daxil edilərsə, Fars körfəzi regionundakı maliyyə əməliyyatları, korporativ rabitə, bulud xidmətləri və transsərhəd verilənlərin ötürülməsi əlavə risklərlə üzləşə bilər.

Lakin xəbərlər, hazırda yalnız İran rəsmilərinin bildirdiyi ehtiyat planı əks etdirir və bu, hücumun baş verdiyi və ya İranın tətbiq etməyə qərar verdiyi demək deyil. Sonrakı təsirlər ABŞ və İran diplomatik əlaqələrinin davamlı şəkildə pozulmasına və hər iki tərəfin hərbi əməliyyatları və qarşı tədbir hədəflərini genişləndirməsinə bağlıdır.