Phác họa tuần trước của thị trường chứng khoán Mỹ: Các tổ chức bán ra kỷ lục, nhà đầu tư nhỏ lẻ mua vào kỷ lục

Ngành bán dẫn vừa trải qua tuần tồi tệ nhất trong năm, trong khi tiền của nhà đầu tư nhỏ lẻ với quy mô kỷ lục đang sử dụng đòn bẩy gấp ba lần để bắt đáy, đối đầu hiếm thấy với các quỹ phòng hộ đang bán ra với quy mô kỷ lục.

Dữ liệu mới nhất từ Goldman Sachs Prime cho thấy các cổ phiếu công nghệ toàn cầu tuần trước bị bán ròng với quy mô kỷ lục lịch sử, tỷ lệ vị thế ròng giảm xuống 0 phần trăm; tuy nhiên tổng vị thế vẫn lên tới 213,9%, nằm ở mức 83 phần trăm.

Cùng lúc đó, nhà đầu tư nhỏ lẻ thông qua ETF đòn bẩy để bắt đáy chống lại xu hướng. Chuyên gia ETF của Goldman Sachs Chris Lucas trong báo cáo ngày Chủ nhật cho biết gần 10 tỷ USD đã đổ vào các ETF đòn bẩy trong tuần qua, là tuần có dòng tiền vào lớn nhất kể từ năm 2006 đến nay, trong đó khoảng 7 tỷ USD chảy vào ETF SOXL làm long ba lần đối với ngành bán dẫn, lập kỷ lục lịch sử cho sản phẩm này và đóng góp tới 74% dòng tiền ròng trong tuần.

Chuyên gia phái sinh và chiến lược dòng tiền của Goldman Sachs Brian Garrett nhận định vị thế đã ở mức cực thấp, thị trường đang phục hồi về độ rộng, gánh nặng nợ tài chính liên quan đến AI không phải là thông tin mới, bước tiếp theo “phụ thuộc nhiều hơn vào xác nhận từ báo cáo tài chính, chứ không phải yếu tố nào khác”. Trong bối cảnh các tổ chức giảm mạnh tỷ trọng nhưng chưa thực sự thoát khỏi thị trường, còn tiền của nhà đầu tư nhỏ lẻ tập trung mạnh vào đòn bẩy, mùa báo cáo tài chính sẽ trở thành điểm phân định giữa bên mua và bên bán.

Ngành bán dẫn bị bán tháo mạnh

Tuần trước, Nasdaq 100 đóng cửa ở mức thấp nhất tuần, giảm khoảng 5,5% - mức giảm lớn nhất kể từ “Ngày thuế đối ứng 2/4”. Chỉ số SOX (Philadelphia Semiconductor Index) giảm liên tục 8 phiên, mất khoảng 11,5% trong tuần.

Chiến lược gia TMT của Goldman Sachs Peter Callahan trong báo cáo nội bộ phát hành ngày Chủ nhật mô tả:

Đây là một tuần cực kỳ khó khăn… Dòng tiền của tổ chức cho thấy lĩnh vực công nghệ/AI đang chịu áp lực bán rõ rệt, thị trường đang nỗ lực điều chỉnh dự báo tăng trưởng – căn nguyên đến từ lãi suất và giá dầu cũng như sự nghi ngờ ngày càng tăng về chi tiêu vốn cho AI tăng trưởng tuyến tính.

Ngành bán dẫn đã giảm khoảng 25% từ đỉnh, RSI lần thứ hai trong bốn năm gần chạm vượt mức quá bán. Callahan cũng chỉ ra, Bộ phận nghiên cứu của Goldman Sachs ước tính rằng chi tiêu vốn cho AI hiện đóng góp khoảng một nửa tăng trưởng lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu của S&P 500.

Nhà đầu tư nhỏ lẻ “bắt đáy ba lần” đối đầu với tổ chức “rút lui kỷ lục”

Đối diện với mức giảm 11% trong tuần, nhà đầu tư nhỏ lẻ tăng gấp ba lần đòn bẩy để đặt cược. Ngoài ETF SOXL làm long ba lần với ngành bán dẫn hút khoảng 7 tỷ USD, ETF TQQQ làm long ba lần với Nasdaq cũng hút khoảng 1,3 tỷ USD, đẩy tổng dòng tiền vào ETF đòn bẩy trong tuần lên gần 9,5 tỷ USD (từ ngày 12 đến 16 tháng 10), gấp đôi mức kỷ lục trước.

Dữ liệu lịch sử của Goldman Sachs cho thấy dòng tiền ETF đòn bẩy có xu hướng ngược lại với diễn biến thị trường: loại sản phẩm này thu hút dòng tiền mạnh nhất vào những phiên S&P 500 giảm vượt hai lần độ lệch chuẩn, trung bình năm năm qua dòng tiền ròng vào khoảng 56 điểm cơ sở so với AUM ngày trước đó; còn khi thị trường tăng mạnh nhất thì lại bị rút ra khoảng 17 điểm cơ sở. Lucas gọi khái niệm này là “mua khi hoảng loạn, bán khi phấn khích”.

Tuy nhiên lịch sử cũng cảnh báo nguy cơ. Benny Quek của Goldman Sachs chỉ ra rằng ETF đòn bẩy ở Hàn Quốc đã sụp đổ, quy mô quản lý từ đỉnh 53 tỷ USD đã giảm xuống còn 15 tỷ USD; ETF KORU làm long ba lần với thị trường Hàn Quốc đã lập đáy mới năm 2026, giảm 80% so với đỉnh tháng 6.

Ở phía tổ chức, Goldman Sachs Prime ghi nhận bán ròng cổ phiếu công nghệ toàn cầu tuần qua với quy mô lịch sử, tổng bán ra từ 8 đến 15 tháng 10 tương đương cuối tháng 7, là mức lớn nhất kể từ tháng 3 năm 2022; riêng châu Á đã bán ròng 7,8 tỷ USD, chủ yếu ở Đài Loan – Trung Quốc. Quek nhận định tỷ trọng của tổ chức “khoảng 6/10, rõ rệt sạch hơn tháng 6 và 7”, điều họ lo ngại thực sự là nền tảng cơ bản – lãi suất và tín dụng, lợi nhuận, ROIC.

“Giảm vị thế long” đã diễn ra, “thu hẹp quy mô” chưa xảy ra

Garrett tiết lộ sự tinh tế trong điều chỉnh vị thế của tổ chức: Vị thế ròng long/short cơ bản tại Mỹ đã giảm 3,2 điểm trong tuần, là mức giảm lớn nhất kể từ ngày 2/4, xuống mức 0 phần trăm, tức là “giảm vị thế long” đã diễn ra; nhưng tổng vị thế vẫn duy trì ở 213,9%, ở mức 83 phần trăm so với ba năm, “thu hẹp quy mô” vẫn chưa xảy ra.

Nói cách khác, các quản lý quỹ chọn phương pháp phòng hộ thay vì thực sự giảm đòn bẩy. Họ gia tăng vị thế short để đối phó với vị thế long nhưng không giảm quy mô tổng thể. Điều này cho thấy, các vị thế long đông đảo vẫn còn được giữ nguyên trong danh mục.

Về định giá, PE dự phóng của Nasdaq 100 đã giảm còn 20,5 lần, mức thấp nhất kể từ khi chu kỳ AI bắt đầu năm 2023, phần bù so với S&P 500 thu hẹp về mức thấp nhất gần mười năm là 1,8 lần; ngành bán dẫn từ khoảng 29 lần dự phóng đã rớt về 17 lần. Đồng thời, ngày thứ Sáu hợp đồng quyền chọn bán S&P 500 có giá trị danh nghĩa lên tới 3,3 nghìn tỷ USD, lập kỷ lục, chỉ số sợ hãi của Goldman Sachs tăng lên 7,4.

Lần bắt đáy này có hiệu quả không?

Lucas thừa nhận, nhà đầu tư nhỏ lẻ mua vào khi thị trường giảm không phải là chuyện mới:

Dòng tiền trong ETF đòn bẩy, lịch sử cho thấy mạnh nhất khi thị trường giảm mạnh (sự kiện độ lệch chuẩn âm gấp 2 lần) và yếu nhất vào những ngày thị trường diễn biến tốt nhất. Ngoài ra, nên chú ý dòng tiền vào khi thị trường giảm mạnh cũng lớn hơn đáng kể về giá trị tuyệt đối.

Trong năm năm qua, logic này thực sự phát huy – mỗi khi thị trường bị bán tháo mạnh, lại có Fed đứng ra cứu trợ.

Nhưng đồng nghiệp của Garrett ở châu Á – Benny Quek cũng đã đưa ra ngoại lệ: quy mô tài sản quản lý của ETF đòn bẩy ở Hàn Quốc đã từ đỉnh 53 tỷ USD giảm còn 15 tỷ USD.

Cảnh báo từ thị trường tín dụng còn mạnh hơn VIX

Garrett cho biết gánh nặng nợ AI “không phải là chuyện mới” và dẫn lại bài báo “Vay mượn cho AI tràn vào thị trường trái phiếu” rằng, “nghe như một bài viết vừa viết tuần này, nhưng thực ra là bài của Wall Street Journal cách đây một năm.”

Nhưng ông cũng thừa nhận, chênh lệch lãi suất hạng CCC đã vượt lên mức 1000 điểm cơ sở, và biến động của chỉ số swap tín dụng đầu tư (CDX IG) “rõ nét hơn nhiều so với hợp đồng VIX kỳ hạn 1 tháng” – tỷ lệ chênh lệch IG đã lên mức rộng nhất kể từ tháng 4, còn hợp đồng VIX kỳ hạn chỉ tăng nhẹ.

Mùa báo cáo tài chính trở thành điểm phân định

Lucas đặc biệt lưu ý một “lò xo lên dây”: tuần qua dòng tiền mạnh vào ETF đòn bẩy đã kéo tổng dòng tiền tích lũy năm (loại sản phẩm ngược) từ khoảng -12 tỷ USD lên gần -2 tỷ USD. Hiện tại, ETF đòn bẩy quản lý khoảng 152 tỷ USD, tổng vị thế lên tới 386 tỷ USD, nếu điều kiện thị trường cải thiện, lô hàng mới này có thể trở thành lực đẩy nhân cấp cho hồi phục; nếu ngành bán dẫn tiếp tục giảm, tái cân bằng hàng ngày trở thành áp lực bán cơ học với quy mô lớn hơn tuần trước.

Garrett đưa ra dấu mốc thời gian: 14% cổ phiếu thành phần S&P sẽ công bố báo cáo tài chính cuối tuần này, 44% vào tuần tới. Meta, Tesla và Lam Research sẽ công bố kết quả vào thứ Tư (ngày 21/10), sáng cùng ngày CEO NVIDIA Jensen Huang có bài phát biểu chủ đề tại Berlin GTC. Các tổ chức giảm tỷ trọng liệu có bị ép mua lại nhờ báo cáo tài chính, nhà đầu tư nhỏ lẻ có chờ được sự hồi phục bằng đòn bẩy ba lần hay không, tuần này sẽ có câu trả lời.

Điểm quan sát tiếp theo là dòng tiền SOXL trong tuần và các báo cáo tài chính của Meta, Tesla, Lam công bố vào thứ Tư.