Báo cáo tài chính mạnh mẽ của ASML cũng không cứu nổi! Cổ phiếu chip Mỹ tiếp tục lao dốc, chỉ số ngành có nguy cơ bốc hơi nghìn tỷ đô la giá trị thị trường

Vào phiên giao dịch thứ Tư, đợt bán tháo cổ phiếu chip vừa được xoa dịu trong phiên ngày thứ Ba lại tiếp tục gia tăng, cổ phiếu chip lưu trữ như Micron Technology, SK Hynix tiếp tục yếu đi, chỉ số ngành Philadelphia Semiconductor Index (SOX) có lúc giảm hơn 4% trong phiên, hướng tới phiên giảm thứ sáu liên tiếp.

Truyền thông chỉ ra rằng, khi lo ngại về lãi suất tăng, định giá cao và chi phí xây dựng hạ tầng AI tăng ngày càng tích tụ, tổng vốn hóa thị trường của các cổ phiếu thành phần SOX đang đối mặt với nguy cơ bốc hơi hơn 1 nghìn tỷ USD. Vào phiên giao dịch ngày thứ Tư 14 theo giờ miền Đông nước Mỹ, khi SOX giảm hơn 3%, tổng mức giảm trong sáu phiên gần nhất lên tới 10%, hơn một nửa cổ phiếu thành phần SOX giảm ít nhất 10% trong sáu ngày.

Đợt điều chỉnh này đang chuyển từ chốt lời ngắn hạn thành cuộc kiểm định toàn diện về logic đầu tư AI. CPI tháng 9 của Mỹ cao hơn kỳ vọng, càng củng cố lo ngại thị trường rằng Fed có thể tiếp tục tăng lãi suất; CEO Broadcom Chen Fuyang trước đó cảnh báo ngành AI có thể đối mặt với hạn chế về vốn; ngay cả khi ASML, ông lớn thiết bị bán dẫn, công bố kết quả vượt trội và nâng dự báo doanh số cả năm, cũng không thể vực dậy cổ phiếu chip.

Điều mà thị trường thực sự đặt câu hỏi giờ không chỉ là nhu cầu AI có cao hay không, mà liệu chi tiêu vốn khổng lồ có thể chuyển hóa thành tăng trưởng lợi nhuận bền vững, và định giá hiện tại có đang "vay mượn" từ lợi nhuận tương lai.

SOX đối mặt với sáu phiên giảm liên tiếp, nguy cơ bốc hơi vốn hóa thị trường chip toàn cầu gần nghìn tỷ USD

Trong phiên thứ Tư, chỉ số SOX khi lập đáy trong ngày giảm gần 4.2%, hướng tới sáu ngày giảm liên tục, hai ngày liên tiếp xác lập kỷ lục chuỗi giảm dài nhất kể từ tháng 5/2025.

Ở cấp độ cổ phiếu, đợt điều chỉnh đã lan từ chip lưu trữ sang lĩnh vực thiết kế chip và thiết bị sản xuất. Theo dữ liệu Bloomberg, trong sáu phiên gần nhất, hơn một nửa cổ phiếu thành phần SOX giảm ít nhất 10%. Cổ phiếu Arm (ARM) niêm yết tại Mỹ đã giảm gần 20% trong kỳ, Applied Materials (AMAT) giảm khoảng 15%, Intel (INTL) giảm khoảng 11%, GlobalFoundries (GFS) là cổ phiếu duy nhất tăng trong kỳ.

Trong phiên thứ Tư, Arm có lúc giảm hơn 6%, Intel có lúc giảm hơn 4.6%. Nhóm cổ phiếu lưu trữ sau khi dịu lại ở phiên thứ Ba lại tiếp tục đồng loạt suy yếu: SK Hynix (SKHY) niêm yết tại Mỹ có lúc giảm hơn 5.8%, SanDisk (SNDK) có lúc giảm 4.9%, Micron Technology (MU) giảm 3.5%, Western Digital (WDC) và Seagate Technology (STX) đều giảm trên 3% trong phiên.

Từ Hàn Quốc, Nhật Bản đến Mỹ, cổ phiếu chip lưu trữ trước đây đã trải qua điều chỉnh mạnh, nay xu hướng giảm tiếp tục mở rộng sang các nhà thiết kế chip và nhà sản xuất thiết bị, cho thấy nhà đầu tư đang cắt giảm rủi ro đối với toàn bộ ngành bán dẫn.

Bloomberg chỉ ra, dựa trên mức giảm gần đây, các cổ phiếu thành phần SOX đối mặt với nguy cơ mất hơn 1 nghìn tỷ USD vốn hóa thị trường. Điều này không có nghĩa là giá trị thị trường liên quan đã bốc hơi hết, mà là nếu xu hướng giảm tiếp diễn, ngành bán dẫn toàn cầu có thể chịu mức điều chỉnh định giá lớn chưa từng thấy.

Lạm phát nóng lên, lo ngại tăng lãi suất trở lại, định giá AI cao đối mặt áp lực

Một trong những yếu tố thúc đẩy cổ phiếu chip tiếp tục giảm là môi trường lãi suất vĩ mô lại trở nên căng thẳng.

Dữ liệu lạm phát tháng 9 của Mỹ cao hơn kỳ vọng, giá tiêu dùng tăng đạt mức cao nhất kể từ tháng 4, chi phí nhiên liệu tăng là yếu tố chính. Điều này củng cố dự báo Fed sẽ tiếp tục nâng lãi suất, dù Fed có thể tạm dừng ở cuộc họp cuối tháng này, nhưng quan điểm nhà đầu tư về lãi suất đã thay đổi.

Đối với các cổ phiếu công nghệ định giá cao, kỳ vọng lợi nhuận phụ thuộc vào tăng trưởng trong tương lai, lãi suất tăng đồng nghĩa giá trị chiết khấu dòng tiền trong tương lai giảm, đồng thời chi phí tài trợ và mở rộng kinh doanh cũng tăng. Các doanh nghiệp bán dẫn vừa hưởng lợi từ xây dựng hạ tầng AI, vừa đối mặt với chi tiêu vốn lớn và chu kỳ hoàn vốn dài, do đó đặc biệt nhạy cảm với biến động lãi suất.

Trong khi đó, các giao dịch AI cũng đang bị đánh giá lại. CEO Broadcom Chen Fuyang đầu tuần này ví một số nhà đầu tư đuổi theo làn sóng AI như những con bạc, và cảnh báo ngành có thể đối mặt với hạn chế về vốn. Quan điểm này càng làm gia tăng lo ngại về tính bền vững của làn sóng đầu tư vào AI.

Trong vài năm qua, nhà đầu tư sẵn sàng trả giá cao cho nhu cầu tính toán tăng nhanh; hiện nay, thị trường bắt đầu đánh giá nghiêm ngặt hơn năng lực huy động vốn, quy mô chi tiêu vốn và tốc độ hiện thực doanh thu. Khi lạm phát đẩy kỳ vọng lãi suất tăng, chi phí vốn cao lên và áp lực định giá cùng xuất hiện, kể cả khi nhu cầu ngành vẫn mạnh mẽ, các cổ phiếu liên quan cũng có thể điều chỉnh mạnh.

ASML kết quả vượt trội, vì sao vẫn không cứu được cổ phiếu chip?

Đúng lúc cổ phiếu chip giảm mạnh trong tuần này, ông lớn thiết bị bán dẫn ASML công bố kết quả kinh doanh quý mạnh mẽ và điều chỉnh tăng dự báo doanh số cả năm, nhu cầu thiết bị cho nhiều năm tới vẫn rất lớn. Tuy nhiên, báo cáo tài chính này vẫn không đảo ngược được xu hướng giảm của toàn ngành chip.

Báo Vietnam Barrons phân tích, mấu chốt là ASML nằm ở thượng nguồn chuỗi cung ứng bán dẫn. Nhu cầu thiết bị quang khắc của ASML vẫn cao, cho thấy nhà sản xuất chip vẫn lên kế hoạch mở rộng công suất, nhưng không chứng minh được các khách hàng hạ nguồn của nhà sản xuất chip sẽ tiếp tục mua chip với tốc độ tương tự.

Khách hàng của ASML bao gồm TSMC, Intel và các nhà sản xuất chip khác, còn khách hàng hạ nguồn chủ chốt thúc đẩy chu kỳ đầu tư AI hiện tại là Microsoft, Google, Amazon và các nhà cung cấp dịch vụ đám mây lớn, cùng các nhà vận hành trung tâm dữ liệu cực lớn. Đối với các nhà sản xuất chip, đơn đặt hàng thiết bị và kế hoạch công suất dài hạn chỉ là một phần, yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu và lợi nhuận là khách hàng hạ nguồn có liên tục đặt mua chip không, và các thương vụ này có mang lại lợi nhuận đủ không.

Kết quả mạnh mẽ của ASML chứng tỏ nhu cầu thiết bị liên quan AI vẫn rất bền vững, nhưng không thể hoàn toàn xóa bỏ lo ngại về hiệu quả chi tiêu vốn cho AI. Nói cách khác, triển vọng đơn hàng của nhà sản xuất thiết bị và việc hiện thực lợi nhuận của doanh nghiệp chip là hai chuyện khác nhau.

Không những thế, nhu cầu mạnh mẽ của ASML còn có thể tác động phụ: nếu nguồn cung thiết bị khan hiếm thúc đẩy tăng giá bán, chi phí mua sắm thiết bị của TSMC, Intel... trong tương lai cũng phải tăng theo. Đối với các doanh nghiệp vốn phải đầu tư khổng lồ để xây dựng công suất sản xuất quy trình tiên tiến, điều này có thể làm gia tăng áp lực chi tiêu vốn.

Vì vậy, việc báo cáo tài chính của ASML không đẩy giá cổ phiếu chip lên, không nhất thiết đồng nghĩa nhu cầu AI đã yếu đi, mà cho thấy thị trường không còn hài lòng với chỉ số đơn hàng thượng nguồn tăng, mà còn muốn xác nhận cả chuỗi cung ứng đều nhận được lợi nhuận bền vững từ đầu tư AI.

Phố Wall hạ kỳ vọng: Đầu tư AI phải chuyển từ chi tiêu sang lợi nhuận

Ulrik Hoffmann-Burchardi thuộc Văn phòng Đầu tư Chính của UBS nhận định trong báo cáo nghiên cứu ngày thứ Tư rằng, áp lực với cổ phiếu chip toàn cầu đang tăng lên. Bà cho rằng, cạnh tranh trong lĩnh vực AI, nhu cầu tài trợ tăng cùng lãi suất cao có thể khiến thị trường biến động mạnh mẽ theo từng thời điểm, nhưng đợt điều chỉnh lần này chủ yếu là tái hiệu chỉnh kỳ vọng thị trường, chứ không phải logic đầu tư AI bị đứt gãy.

Nhận định này phản ánh sự phân hóa hiện tại trên thị trường: một mặt, xây dựng hạ tầng AI vẫn có thể kéo dài trong nhiều năm; mặt khác, nhà đầu tư đang nghi ngờ tốc độ tăng trong chi tiêu vốn có bền vững, và liệu lợi nhuận từ đó có đáp ứng được kỳ vọng lớn trước đó.

Bloomberg cho biết, cửa sổ quan sát quan trọng tiếp theo của thị trường là sự kiện Anthropic dành cho nhà đầu tư được tổ chức tại San Francisco vào thứ Tư tuần này. Phố Wall kỳ vọng sẽ hiểu rõ hơn về tốc độ tăng trưởng doanh thu của công ty AI này, để đánh giá liệu mức tăng doanh thu của các doanh nghiệp AI có đủ để đáp ứng chi tiêu ngày càng lớn cho sức mạnh tính toán.

UBS khuyên nhà đầu tư nên tập trung vào việc chi tiêu cho AI có thực sự chuyển hóa thành lợi nhuận bền vững, và ứng dụng AI ở doanh nghiệp và khách hàng cá nhân có tiếp tục mở rộng hay không. So với chỉ theo dõi quy mô chi tiêu vốn, các chỉ số này giúp đánh giá chính xác hơn liệu làn sóng đầu tư hiện tại có mang lại lợi nhuận kinh doanh ổn định hay không.

Nếu doanh nghiệp AI mở rộng được doanh thu, đẩy mạnh lợi nhuận và chứng minh đầu tư hạ tầng khổng lồ có khả năng sinh lợi hợp lý, đợt điều chỉnh lần này chủ yếu là tái hiệu chỉnh định giá và kỳ vọng. Ngược lại, nếu chi tiêu tăng nhanh hơn cải thiện doanh thu và dòng tiền, khả năng thị trường chấp nhận định giá cao sẽ giảm mạnh.

Kịch bản AI chưa bị bác bỏ, nhưng thị trường đang nâng cao tiêu chuẩn hoàn vốn

Từ SOX liên tục giảm, đến báo cáo ASML mạnh mẽ mà không cứu được ngành, rồi áp lực lạm phát và lãi suất trở lại, thị trường cổ phiếu chip hiện nay cho thấy nhà đầu tư đang chuyển từ chạy theo tăng trưởng AI sang kiểm chứng hiệu quả kinh tế thật sự từ đầu tư AI.

Điều này không đồng nghĩa nhu cầu AI đã đổ vỡ. Đơn hàng và triển vọng doanh số của ASML vẫn cho thấy nhu cầu thiết bị bán dẫn bền vững. Nhưng đối với các nhà sản xuất chip và doanh nghiệp hạ tầng AI, thị trường bắt đầu yêu cầu bằng chứng rõ ràng hơn về việc chi tiêu vốn tiếp tục tăng sẽ tạo ra doanh thu, lợi nhuận và dòng tiền tương ứng.

Trong bối cảnh này, nguy cơ mất vốn hóa thị trường hơn 1 nghìn tỷ USD không chỉ phản ánh quy mô bán tháo gần đây, mà còn cho thấy logic định giá của thị trường đang thay đổi: AI vẫn có thể là động lực tăng trưởng dài hạn, nhưng doanh nghiệp liên quan không còn được ưu ái định giá vì chỉ có câu chuyện tăng trưởng.

Tiếp theo, tốc độ tăng doanh thu của doanh nghiệp AI, tỷ suất hoàn vốn chi tiêu vốn, và khả năng huy động vốn trong môi trường lãi suất cao sẽ quyết định liệu cổ phiếu chip có thể ổn định trở lại hay không.