DeFi có tiềm ẩn rủi ro lên tới 8 tỷ USD, hiện tại mới chỉ phát nổ 1 trăm triệu USD.

Chainfeeds Dẫn nhập:

Bạn có thực sự hiểu lợi nhuận của DeFi đến từ đâu không? Nếu bạn không hiểu, vậy thì bạn chính là người mang lại lợi nhuận đó.

Nguồn bài viết:

Tác giả bài viết:

BlockBeats

Quan điểm:

BlockBeats: Quản lý quỹ, vai trò từng được tin tưởng rồi lại bị vạch trần trong thị trường chứng khoán, từng gánh vác giấc mơ làm giàu của vô số nhà đầu tư nhỏ lẻ trong thời kỳ sôi động của thị trường A-share. Ban đầu, mọi người đều săn đón các quản lý quỹ tốt nghiệp từ các trường danh tiếng, có lý lịch sáng chói, cho rằng quỹ là kênh đầu tư ít rủi ro và chuyên nghiệp hơn so với tự giao dịch cổ phiếu. Tuy nhiên, khi thị trường đi xuống, các nhà đầu tư mới nhận ra rằng cái gọi là “chuyên nghiệp” không thể chống lại rủi ro hệ thống, tệ hơn nữa là họ vẫn nhận phí quản lý và chia sẻ lợi nhuận, lãi thì là công của họ, lỗ thì là tiền của nhà đầu tư. Ngày nay, khi vai trò “quản lý quỹ” xuất hiện trên chuỗi với cái tên mới là “Curator” (người chủ trì bên ngoài), tình hình càng trở nên nguy hiểm hơn. Họ không cần vượt qua bất kỳ kỳ thi nào, không cần bị bất kỳ cơ quan quản lý nào giám sát, thậm chí không cần tiết lộ danh tính thật. Chỉ cần tạo một “vault” trên giao thức DeFi, dùng mức lợi nhuận hàng năm cao ngất ngưởng làm mồi nhử, là có thể thu hút hàng trăm triệu USD đổ vào. Nhưng số tiền đó đi đâu, được dùng làm gì, nhà đầu tư hoàn toàn không biết. Ngày 3 tháng 11 năm 2025, khi Stream Finance đột ngột thông báo tạm dừng mọi hoạt động gửi và rút tiền, một cơn bão đã đẩy thế giới DeFi lên đến đỉnh điểm. Ngày hôm sau, thông báo chính thức được đưa ra: một quản lý quỹ bên ngoài đã bị thanh lý vị thế trong đợt biến động mạnh của thị trường ngày 11 tháng 10, gây thiệt hại khoảng 93 triệu USD tài sản quỹ. Giá đồng stablecoin nội bộ xUSD của Stream lao dốc, chỉ trong vài giờ đã rơi từ 1 USD xuống mức thấp nhất là 0,43 USD. Cơn bão này không phải không có dấu hiệu báo trước. Cách đó 172 ngày, nhà phát triển cốt lõi của Yearn là Schlag đã từng cảnh báo đội ngũ Stream. Ở trung tâm cơn bão, anh còn nói thẳng: “Chỉ cần trò chuyện với họ một lần, và dành 5 phút xem Debank của họ, bạn sẽ nhận ra chuyện này chắc chắn sẽ kết thúc tệ hại.” Stream Finance về bản chất là một giao thức DeFi tổng hợp lợi nhuận, cho phép người dùng gửi tiền vào các vault do các Curator quản lý để nhận lợi nhuận. Giao thức tuyên bố sẽ phân bổ vốn vào nhiều chiến lược on-chain và off-chain để kiếm lợi nhuận. Sự cố lần này bắt nguồn từ hai nguyên nhân chính: Thứ nhất, Curator bên ngoài sử dụng vốn của người dùng để giao dịch off-chain không minh bạch, vị thế đã bị thanh lý vào ngày 11 tháng 10. Thứ hai, các nhà phân tích on-chain còn phát hiện Stream Finance sử dụng deUSD của giao thức Elixir để vay lặp lại, dùng một lượng vốn thực nhỏ để đòn bẩy lên nhiều lần. Mô hình “chân trái đạp chân phải bay lên trời” này, dù không phải nguyên nhân trực tiếp gây lỗ, nhưng đã khuếch đại rủi ro hệ thống của giao thức và đặt nền móng cho chuỗi sụp đổ sau đó. Hai vấn đề này cộng hưởng, dẫn đến phản ứng dây chuyền thảm khốc: 160 triệu USD tiền của người dùng bị đóng băng, toàn bộ hệ sinh thái đối mặt với rủi ro hệ thống 285 triệu USD, giao thức Euler phát sinh 137 triệu USD nợ xấu, còn deUSD của Elixir có 65% được bảo chứng bởi tài sản Stream, 68 triệu USD đứng trước bờ vực sụp đổ. Để hiểu gốc rễ của cuộc khủng hoảng này, chúng ta phải quay lại điểm xuất phát của DeFi. Các giao thức DeFi truyền thống như Aave, Compound có sức hút cốt lõi là “Code is law” (mã là luật). Mỗi khoản gửi, mỗi khoản vay đều phải tuân thủ các quy tắc được viết cứng trong smart contract, công khai minh bạch, không thể sửa đổi. Người dùng gửi tiền vào một pool vốn công cộng lớn, người vay phải thế chấp vượt mức mới được vay. Tuy nhiên, ở chu kỳ này, các giao thức DeFi thế hệ mới như Morpho, Euler để theo đuổi lợi suất đã áp dụng một kiểu quản lý vốn mới. Họ cho rằng mô hình pool công cộng của Aave kém hiệu quả, nhiều vốn bị nhàn rỗi, không tối ưu hóa lợi nhuận. Vì vậy, họ đưa vào mô hình Curator. Người dùng không còn gửi tiền vào một pool chung, mà chọn gửi vào từng “vault” do Curator quản lý. Người dùng chuyển tiền vào vault, Curator toàn quyền quyết định đầu tư, sinh lời thế nào. Mô hình này mở rộng rất nhanh. Tính đến hiện tại, chỉ riêng hai giao thức Morpho và Euler đã có tổng giá trị khóa vượt 8 tỷ USD, nghĩa là hơn 8 tỷ USD tiền thật đang được giao cho vô số Curator với đủ xuất thân, lý lịch khác nhau quản lý. Mô hình này về bản chất tái hiện rủi ro cốt lõi của P2P: người dùng không thể biết dòng tiền đi đâu, cũng không thể đánh giá năng lực thực sự, chiến lược rủi ro hay khả năng trả nợ của Curator. Cái gọi là phi tập trung thực ra chỉ diễn ra ở khoảnh khắc gửi/rút tiền, còn việc vận hành vốn và quản lý rủi ro hoàn toàn tập trung vào tay Curator. Giao thức chỉ cung cấp hạ tầng, còn nghiệp vụ ngân hàng thực sự do Curator quyết định. Tệ hơn nữa, lợi nhuận của Curator phụ thuộc vào phí quản lý và chia sẻ lợi nhuận, để theo đuổi APY cao hơn, họ có xu hướng dùng chiến lược đòn bẩy rủi ro cao, miễn là kiếm được tiền thì họ được chia, còn lỗ thì người dùng chịu.