Gana yirik oltin koni shartnomasini qayta ko'rib chiqmoqda: Tarkwa yana 20 yil davomida qayta rivojlantirilishi rejalashtirilmoqda, 5,3 milliard dollar qiymatidagi aktivlar siyosiy o'zgarishlarga duch kelmoqda

Gana hozirda yirik oltin konlarini mahalliy egalik qilish rejalarini baholamoqda va operatorlarning moliyalashtirish va uzoq muddatli investitsiya imkoniyatlarini ham hisobga olmoqda. Bloomberg bu hafta xabariga ko‘ra, Gold Fields(GFI.N) kompaniyasiga qarashli Tarkwa konining lizingi yangilanishi hali aniqlanmagan. Ushbu kon kompaniyaning ikkinchi eng yirik oltin manbaidir.

Kompaniya iyun oyida chop etilgan bayonotda, unga qarashli 90% ulushga ega bo‘lgan Gana sho'ba korxonasi 2025 yil noyabr oyida Tarkwadagi beshta kon lizingini muddatidan oldin yangilash uchun ariza topshirganini tasdiqladi, ushbu lizinglar 2027 yil aprel oyida tugaydi. Kompaniya o‘sha paytda yangilanish natijalari, vaqti va shartlari hali hukumat bilan muhokamada ekanligini bildirgan edi.

Tarkwa bilan ilgari topshirilgan konlar shartlari boshqacha

Gana Yer va tabiiy resurslar vaziri Emmanuel Armah-Kofi Buah Bloombergga bergan intervyusida, hukumat mamlakat kompaniyalari ishtirokini yirik qazib olish sohasida targ‘ib qilishi, shuningdek, qaysi kompaniyalar mablag‘ yig‘ib, investitsiya xavfini o‘z zimmasiga olishi mumkinligini muhim deb bilishini aytdi; ko‘plab mahalliy kompaniyalar hali bu imkoniyatga ega emas.

2025 yil boshidan yangi hukumat ishga kirishganidan beri, Gana xalqaro investorlar kon huquqini deyarli avtomatik ravishda yangilash amaliyotini bosqichma-bosqich o‘zgartirib, ayrim holatlarni individual baholashga o‘tdi. Taxminan olti oy avval, Gold Fieldsga yetuk bosqichga kirgan Damang konini davlatga topshirish talab etildi, hukumat esa faqat Gana kompaniyalari uchun tender tashkil qildi.

Damang davlatga topshirilishidan oldin asosan zaxira rudalarni qayta ishlayotgan edi va maydonda qazib olish ishlari to‘xtatilgan. Tarkwa holati boshqacha, Gold Fields hukumatga 20 yillik rivojlanish rejasini taqdim etdi. Buah yangilanish haqida gapirar ekan, hali ko‘p yillar qazib olish hayotiga ega ba’zi yirik oltin konlari xalqaro kompaniyalar tomonidan boshqarilishi ma’qul bo‘lishi mumkinligini aytdi.

Buah shuningdek, hukumat xorijiy kompaniyalar tomonidan ko‘p yillar davomida qurilgan konlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri mahalliy korxonalarga berish siyosatiga ega emasligini bildirdi. Ushbu bayonot boshqaruv shakllari uchun turli imkoniyatlarni ochiqligicha qoldiradi, biroq intervyuda Tarkwa koni yangilanishi bo‘yicha qaror va yangi ulush foizlari e’lon qilinmadi.

Oltin narxidagi o‘sish xarajat va taqsimot siyosati orqali aktsiyadorlarga uzatiladi

Tarkwa kompaniyaning naqd pul oqimida katta ahamiyatga ega. Goldman Sachs o‘tgan payshanba kuni e’lon qilgan tadqiqotida, ushbu kon guruh ishlab chiqarishining taxminan 15% dan 20% gacha ulushini tashkil qilishini taxmin qildi. Yangilangan royalti faraz qilingan modeli bo‘yicha, Gold Fieldsning 90% ulushi uchun qiymati 5,3 milliard dollar deb baholanadi va bu guruhning aktiv darajadagi sof hozirgi qiymatining 15% ni tashkil qiladi.

Royalti yuqori oltin bahosidan olinadigan daromadlarni o‘zgartiradi. Goldman Sachsning oltin narxi va soliq farazlariga ko‘ra, royalti tizimini o‘zgartirish Tarkwaning sof hozirgi qiymatini tahminan 1,3 milliard dollarga kamaytiradi. Modelda ushbu tartib 2027 yilning ikkinchi choragidan qo‘llanilishi keltirilgan; bu baholash bo‘lib, hali belgilangan yangilanish shartlari emas.

Kon qiymati keyingi investitsiyalardan ham ta’sir ko‘radi. Goldman Sachs bildiradiki, Tarkwa hanuz uzoq muddatli aktiv bo‘lib, doimiy investitsiyalar yillik taxminan 500 ming unsiyalik ishlab chiqarishni tiklash va saqlashga qaratilgan. Damang zaxira rudalarni qayta ishlash holati va Tarkwaning yanada qazib olish va investitsiya rejalari sarmoyadorlardan turli talablarni kutadi.

Guruh dividendlari nuqtai nazaridan, Goldman Sachs hisobotida ko‘rsatilgan asosiy taqsimot siyosati investitsion o‘sish sarmoyalari oldin erkin naqd pul oqimining 35% ni tashkil etadi va har bir aksiyaga har yili 0,50 dollar minimum ko‘zda tutilgan. Shunga binoan, banka oltin narxi, xarajatlar, naqd pul va aktsiyadorlarga taqsimotni alohida hisoblaydi, dividendlar to‘g‘ridan-to‘g‘ri oltin narxi oshishi bilan oshmaydi.

Goldman Sachsning 2027 yilgi sezgirlik modelida, oltin narxi har bir unsiya uchun 100 dollar oshganda, bu naqd pul oqimi har bir unsiya uchun taxminan 60 dollar ortib boradi; asosiy dividend va maxsus dividend bir unsiyaga mos ravishda taxminan 21 dollar va 6 dollar o‘sadi. Bu oxirgi ikkala ko‘rsatkich ishlab chiqarilgan oltin unsiyasi bo‘yicha hisoblanadi, har bir aksiya uchun dividend yoki kompaniya e’lon qilgan dividendlar emas.

Lizing muddati va konchilik qonuni o‘zgartirishlari hali ham aniqlanmadi

Boshqaruv muddati ham soliq tartiblari bilan birga siyosiy muhokamalar doirasiga kiritilmoqda. Bloomberg payshanba kuni xabar berishicha, rejalashtirilayotgan konchilik qonuni islohotlari lizing muddati qisqarishi, hukumatga yangilanishlarda kengroq vakolat berilishi va ayrim shartnomalarda moliyaviy va soliq sharoitini belgilangan muddatga qat’iy belgilash imkoni bekor qilinishi belgilanmoqda. Bu o‘zgartirishlar faqat qonun o‘tgan taqdirda amalga oshiriladi.

Loyihaning o‘zi ham o‘zgardi. Reuters o‘tgan hafta juma kuni, uchta ma’lumot manbasiga tayanib, Gana parlamentga taqdim etilgan konchilik qonuni loyihasini qayta ishlab, maksimal kon lizing muddati loyihadagi 15 yildan 20 yilga uzaytirilishi kutilayotganini xabar qildi. Hozirgi amaldagi qonunda maksimal muddat 30 yil.

Manbalar o‘shanda yangilangan loyihaning parlamentga qayta kiritilish vaqti haqida ma’lumot bermadi. 20 yillik lizing muddati taklif etilayotgan o‘zgarishlar bo‘lib, Gold Fieldsning Tarkwa uchun taqdim etgan 20 yillik rivojlanish rejasi bilan tenglashtirib bo‘lmaydi; kompaniyaning ilgari surilgan boshqaruv rejasi kon huquqlari bilan tasdiqlanishi zarur bo‘ladi.

Gold Fields bosh direktori Mike Fraser avgust oyida Bloombergga bergan intervyusida kompaniya ulushdorlar huquqini himoya qilish uchun, zarur bo‘lsa, huquqiy choralarni ko‘rishini bildirgan edi. Buah esa bu hafta e’lon qilingan intervyusida parlament yil oxirigacha konchilik qonuni islohotlarini qabul qilishini kutayotganini aytdi.