Federal Reserve direktori Cook 30-sentabr: Inflyatsiya hamon yuqori, inflyatsiyani maqsad darajasiga qaytarishga intilamiz

Izoh: Sharqiy AQSh vaqti bilan 2026 yil 30 sentabr kuni soat 15:00 dan keyin (Sharqiy 8-tuman vaqti bilan 10/1 soat 3:00 dan keyin) Federal zaxira kengashi aʼzosi Lisa D. Cook Shimoliy Karolinaning Asheville shahrida Richmond Federal Zaxira banki tomonidan oʻtkazilgan 2026 yil “Amerika qishloqlariga Investitsiya” konferensiyasida nutq soʻzladi, mavzu “AQSh qishloq hududlarining ikki barobar vazifasi” (The Dual Mandate in Rural America) boʻldi. Unda shunday aytilgan: “Qayerda boʻlmang — qishloq yoki shahar — muammo shuki, inflyatsiya juda uzoq davom etdi. Mamlakat miqyosida inflyatsiya ketma-ket besh yildan ortiq vaqt mobaynida Federal Zaxiraning 2% li maqsadidan yuqori boʻlib turibdi...... Soʻnggi sentabr yigʻilishida men FOMCning boshqa aʼzolari bilan birga foiz stavkasini 25 baza punktiga koʻtarish uchun ovoz berdim. Men inflyatsiyani belgilangan maqsad darajasiga qaytarishga, shu bilan birga mehnat bozorining kuchli boʻlishini saqlab qolishga sodiqman.”

Toʻliq matn quyida keltirilgan:

Boshqaruvchi Barkinning iliq tanishtiruviga minnatdorchilik bildiraman. Shuningdek, Richmond Federal Zaxira banki va AQSh Federal Zaxira tizimidagi hamkorlarga ham, ushbu muhim va o‘z vaqtida o‘tkazilayotgan yig‘ilishga bu yil va so‘nggi yillarda tashkilotchilik uchun minnatdorchilik bildirmoqchiman.1 Shimoliy Karolinaga yana qaytganimdan nihoyatda xursandman va bu men uchun sharafdir — men bolaligimdagi yoz va bayram kunlarini aynan shu yerda o‘tkazdim. Haqiqatan ham, “Ildizlar” teleseriali efirga uzatilgan o‘sha yozda, ota-onam meni va opa-singillarimni oʻsha yerni limon rangli stansiyaviy avtomobilimizga joylab, Butun shtat bo‘ylab qarindoshlarni izlab, oila tarixini oʻrganishga olib chiqqan edilar. Bu davrda qoʻqon-uchli AI yoki Google izlash imkoniyati yoʻq edi, bu esa Shimoliy Karolinaning qishloq joylarini chin dildan kashf qilish imkoniyatini bergan edi. Ayniqsa, Ashevillega qaytganimdan judayam quvondim, ayniqsa yilning rang-barang va go'zal faslida. Asheville va G‘arbiy Shimoliy Karolinaning boshqa hududlari aholisi hali ham Helene dovulidan tiklanmoqda va men doim ularning ahvolidan xabardorman va ular uchun duo qilaman.

Federal Zaxira Kengashi aʼzosi sifatida mening vazifam barcha amerikaliklar, shu jumladan qishloq jamiyatlarida yashovchilar uchun maksimal bandlik va narx barqarorligini taʼminlash uchun siyosat ishlab chiqishdir. Men bu jamiyatlarga ahamiyat beraman, nafaqat siyosatchi va iqtisodchi sifatida, balki janubiy Georgia shtatining Milledgeville qishloq shahrida ulgʻayganim uchun. Shu sababli ushbu tadbir men uchun juda koʻp maʼnoga ega. Shaxsan yaxshi bilaman: qishloq hududlaridagi odamlar qanday qayrat bilan ishlaydi, oilasi va qoʻshnilari haqida qaygʻuradi hamda jamiyat va butun iqtisodiyotga naqadar koʻp hissa qoʻshadi. Biz ham javoban bunday tadbirlarni oʻtkazishimiz, siyosat ishlab chiquvchilarga qishloq aholisi iqtisodiy muhitdan qanday o‘tishini va iqtisodga qanday hissa qo‘shishini keltirib chiqishini tushunishga yordam berishimiz kerak.

Sizlardan ba'zilari bilishi mumkin: joriy yil “Amerika qishloqlariga Investitsiya” anjumani mamlakat miqyosida birinchi marta o‘tkazilmoqda. Bu, shuningdek, 12 ta zaxira banklari va Kengashning ilk bor birga ushbu tadbirni tashkil qilib taqdim etishidir. Richmond Federal va boshqa zaxira banklarini ushbu yangilik bilan tabriklayman! Tizim boʻylab ushbu muhim tadbirga bo'lgan e'tibor qishloq jamiyatlarining AQSh iqtisodiyoti va Federal Zaxira uchun qanchalik muhim ekanligini koʻrsatmoqda.

Qishloq hamjamiyatlari AQSh iqtisodiyotining muhim hissasini ta'minlaydi. Bu jamiyatlar AQSh iqtisodiyotiga muhim resurslarni taqdim etadi, jumladan, doʻkonlarda toʻldirilgan oziq-ovqat, biznesni taʼminlovchi energiya va uy-joy uchun qurilish materiallarini.2 Qishloq jamiyatlari hududiy integratsiyalashgan taʼminot zanjirida ham muhim rol oʻynaydi: mebel, avtomobil, elektronika hamda qogʻoz, plastmassa va rezina mahsulotlari uchun. Bilaman: AQSh qishloqlarida ushbu sanoatlar va boshqa sohalardagi kichik bizneslar ish beruvchi va innovator sifatida muhim vazifani bajaradi.

Bugun men mana shu imkoniyatdan foydalanib bir nechta muhim masalalarga to‘xtalmoqchiman: Qishloq hududlari iqtisodiyoti qanday o‘zgarmoqda, ayniqsa, bizning bandlik va inflyatsiyadagi ikki barobar vazifa nuqtalariga aloqador jihatlari? Qishloq iqtisodiyotida kichik biznes qanday ahvolga ega? Nihoyat, Kengash va butun tizim xodimlari qanday qilib tadqiqot va tashqi aloqalar orqali qishloq iqtisodiyoti haqidagi tushunchani yaxshilashmoqda?

Qishloq jamoalari iqtisodiyoti istiqbollari

Mening fikrimcha, qishloq jamoalari mehnat bozori dinamikasi asosan butun mamlakatda kuzatiladigan holatlarga o'xshash, ammo baʼzi muhim farqlarga ega. Umumiy miqyosda mehnat bozori barqaror. Tarixiy mezonlar boʻyicha ish boʻyicha ishsizlik darajasi past, yangi ishsizlik nafaqasiga murojaatlar (ya'ni, ishdan bo‘shatishlar indikatorlaridan biri) pastligicha qolmoqda. Soʻnggi yillarda, kengayish boshlarida nisbatan, ishga olish ancha muloyim kechmoqda, biroq yoz oylarida ish oʻrinlari yaratilish tendensiyasi yuqorilamoqda.

Qishloq jamoalarida 20 millionga yaqin ishchi umumiy manzaraning muhim bir qismidir. Ular AQSh ishchilarining taxminan 1/8 qismini tashkil qiladi. 1-chizmada koʻrsatilganidek, qishloq jamoalarida ishsizlik darajasi odatda butun mamlakat miqyosidagi ishsizlikka juda yaqin, bundan pandemiya davrini istisno qilib, oʻsha davrda qishloqlardagi ishsizlik kamroq oʻsgan va tiklanish tezroq boʻlgan.

2-chizma esa qishloq va shahar jamoalari o‘rtasidagi yanada aniq farqni ko‘rsatadi. Qishloq jamoalarda mehnatga layoqatli aholining bozor ishtiroki darajasi past. Bu qisman aholining tuzilmasi bilan bog‘liq. Lekin 25-54 yoshli ishchilar orasida ham qishloq hududlarida band aholining ulushi bir necha foiz punktiga pastroq. Bu asosan iqtisodiy va ijtimoiy omillar natijasida mehnat yoshidagi erkaklarning ishtirok darajasi pastligiga bog‘liq.3 Shu bilan birga, qishloq jamoalarida ish oʻrinlari yaratish tezligi shaharlarga qaraganda sekinroq.

3-chizma qishloq va shahar jamoalarning umumiy bandlik darajasi 2019 yilnikiga nisbatan qanday o‘zgarganini koʻrsatadi. Pandemiya paytida qishloqlarda ishsizlik shaharlardagidan kamroq boʻlgan. Pandemiya tiklanishining boshida bandlik oʻsishi biroz kuchliroq boʻlsa-da, soʻnggi toʻrt yil ichida ish oʻrinlari koʻproq shaharlarda yaratilmoqda.

Ikkilamchi vazifamizning ikkinchi tomoni — bu AQSh qishloqlarida inflyatsiya holati. U umumiy davlat trendiga oʻxshash bo‘lsa-da, baʼzi diqqatga sazovor farqlarga ega. 4-chizmada koʻrish mumkinki, pandemiyadan oldingi yilda qishloqlarda inflyatsiya shahar hududlariga qaraganda biroz pastroq boʻlgan. Pandemiyadan keyingi tiklanish boshida esa vaziyat oʻzgardi, qishloqlarda hayot qiymati hatto shaharlarnikidan ham tez oʻsa boshlagan. Bu yerda bir nechta asosiy omil boʻlib, ikki asosiyini aytaman: energiya narxi va uy-joy narxining oshishi.

4-chizma Inflyatsiya darajasi yillik oʻsish

Energiyani xarajatlari qishloq jamoalari uchun ko'proq bosim bo'ladi, chunki ular ishlash va xizmatlardan foydalanish uchun ko'proq masofa bosib oʻtadi. Transport xarajatlari qishloq oilasining umumiy xarajatlarining taxminan 1/4 qismini tashkil qiladi, shaharlarda esa — 1/5 qismini.4

Uy-joy bozorida, pandemiya va keyingi birinchi yillarda, uy narxlari o‘tgan o‘n yilliklardagi trenddan chetlashdi: qishloq va past zichlikdagi hududlarda uy narxlari shaharlargiga qaraganda tezroq o‘sdi. Tadqiqotlarga ko‘ra, 2020 yil martidan 2023 yil martigacha nodavlat okruglarda, kichikroq shahar va metropoliyalarning past zichlikdagi chekka hududlarida uy qiymati o‘rtacha 36 foizga oshdi, aholisi eng zich bo'lgan metropoliyalarning eng katta okruglarida esa atigi 21 foizga o‘sdi.5 Bu oʻzgarishlar masofadan ishlashning koʻpayishi va koʻplab oilalarning kengroq joyga ehtiyoji bilan izohlanadi. Uy-joy bahosining koʻtarilishi, ehtimol, qishloqlar va kam zich aholi yashovchi joylarda ijara narxining oshishiga ham olib kelgan. 2023 yildan beri qishloqlardagi uy narxiga tegishli inflyatsiya pandemiyagacha boʻlgan trendga qaytdi, biroq uy-joy harajati umumiy inflyatsiyada yetakchi omil boʻlib qolmoqda. Pandemiyaning yana bir natijasi shuki, Asheville va boshqa turizmga tayanadigan qishloq hududlarida, dam olish uylari va ikkinchi uy qiymatlari keskin koʻtarilib ketdi. Harvard Universiteti Birlashgan Uy-joy Tadqiqot markazi maʼlumotiga koʻra, pandemiya boshlanganidan keyingi 3 yil ichida dam olish va ikkinchi uylari ulushi yuqori boʻlgan okruglarda, uy-joy narxlari 47 foizga oshgan.6 Narxlarning oshishi, doimiy yashovchilar va mavsumiy ishchilar uchun ushbu hududlarda uy topishda bosim uyg‘otadi.

Qayerda boʻlmang — qishloqda yoki shaharda — muammo shuki, inflyatsiya juda uzoq davom etdi. Mamlakat miqyosida inflyatsiya ketma-ket besh yildan ortiq vaqt mobaynida Federal Zaxiraning 2% li maqsadidan yuqori turgan. Bilasizlar, so‘nggi sentabr yig‘ilishida men va Federal ochiq bozor qo‘mitasining boshqa a’zolari foiz stavkasini 25 baza punktiga qurishni ma’qullash uchun ovoz berdik.Inflyatsiyani belgilangan maqsad darajasiga qaytarishga sodiqman va shu bilan birga mehnat bozorining mustahkamligini saqlashni istayman.

Kichik biznes va qishloq iqtisodiyoti

Qishloq iqtisodiyotining juda muhim elementi kichik biznes va tadbirkorlikdir. Bu menga alohida yaqin mavzu, chunki men uzoq yillar innovatsiya va tadbirkorlik iqtisodiyotini oʻrganganman.

Amerika qishloqlarida qariyb 4,3 millionta kichik biznes bor, bu barcha qishloq korxonalarning 96 foizidan ortigʻini tashkil qiladi. Bu bizneslar qishloq jamoalarida 7,4 million kishini ish bilan ta’minlaydi.7 Tadqiqotlar va shaxsiy tajribamdan ko’rinib turibdiki, qishloq aholisi tadbirkorlikka juda moyil hamda qishloq hududlarida oʻzini oʻzi band qilganlar ulushi shaharlardagidan balandroq.8 Federal Zaxiraning soʻnggi kichik biznes kredit soʻrovi shuni koʻrsatdiki, bu bizneslarning katta qismi — 30 foizi — ochilganiga uch yildan oshmagan. Bu, bir tomondan, Amerika qishloqlaridagi tadbirkorlik ruhining jadal ekanini bildirsa, ikkinchi tomondan, qishloqlarda ham uzoq faoliyat yuritgan, ham yangi tashkil etilgan kichik biznes mavjudligini anglatadi.

Bunday aralashish juda muhim: yangi tashkil etilgan kompaniyalar kichik biznes umumiy ish o‘rinlari yaratishda juda katta hissa qo‘shadi. 2023 yilda, mavjud bo‘lgan eng so‘nggi ma’lumotlar bo‘yicha, yangi tashkil etilgan korxonalar barcha kichik bizneslarining atigi 9 foizini tashkil qilgan, biroq yaratilgan ish o‘rinlarining 24 foizini berdilar.9 Qishloq jamoalarida zamonaviy, innovatsion bizneslar mavjudligi, tadqiqotlarda qayd etilgan xulosalar bilan hamohang: ko‘plab innovatsion kompaniyalar ko‘proq joylashgan qishloq hududlari ish va korxonalarning o‘sishi jihatdan yuqori ko‘rsatkichlarga ega.10

Federal Zaxiraning qishloq hududu hayotiga ko‘rsatadigan ta'siri

Amerika qishloq iqtisodiyoti haqida soʻ‘z yuritgandan keyin, Federal Zaxiraning qishloq hududlaridagi hayotni jonlantirishdagi o‘rniga e’tibor qaratishni istardim. Kengash va har bir zaxira banki xodimlari qishloq hamjamiyatlarining iqtisodiy farovonligini qo‘llab-quvvatlashga sodiq, shunda ular kichik biznes, oilalar va jismoniy shaxslar uchun o‘sish va taraqqiyot joyi boʻlib xizmat qiladi. Men bu faoliyatni diqqat bilan kuzataman: nafaqat o‘zim qishloqdan chiqqanim bo‘lsam, balki Kengash iste’molchi va hamjamiyat ishlari qo‘mitasida va mayda region va hududiy banklar kichik qo‘mitasida faoliyat yuritganim uchun ham. Mamlakatimiz miqyosidagi hamjamiyat taraqqiyoti ishimizga hamohang, Federal Zaxira jamiyatlar hayotiyligini tadqiqot va tashabbus orqali rivojlantirishda yordam beradi.

Albatta, har bir Federal Zaxira hududiga qishloq tumanlari ham kiradi, shuning uchun ko‘plab zaxira banklari va Kengash xodimlari qishloq iqtisodiyotini o‘rganishda faol ishtirok etadi. Ularning barcha chuqur o‘ylangan ishlarini birma-bir sanab o‘tmayman, biroq ba’zi ajralib turgan misollarni aytib o‘tmoqchiman.

Endi biz Gʻarbiy Shimoliy Karolinadamiz, avval Richmond Federal Zaxira banki Riverbird Research bilan hamkorlikda Asheville hududi savdo palatasi o‘tkazgan tadqiqot loyihasiga to‘xtalaman. Ushbu nashr Helene dovuli bilan bog‘liq suv toshqini va bo‘ronlardan keyin kichik bizneslarning ahvolini o‘rganadi.11 Bundan tashqari, Minneapolis Federal Zaxira banki yana bir loyihani ishlab chiqmoqda. U yerda xodimlar tubjoy aholiga tegishli jamoaviy moliya institutlarining (CDFIs) qabilaviy jamiyatlarga, ayniqsa chekka qishloq hududlarida, kreditga kirish imkonini kengaytirishdagi ahamiyatini oʻrganadi. Men CDFIsni juda qadrlayman: Federal Zaxiraga kelgunga qadar men CDFI kengashi aʼzosi boʻlganman, ilgari ham oʻz soʻzlarimda CDFIs haqidagi fikrlarimni bildirib kelganman.12 Bundan tashqari, bir necha yil oldin Kengash va St. Louis Federal Zaxira banki “Qishloq farovonligiga investitsiya” nomli kitobni chop etdi, unda tadbirkorlikni rivojlantirish, uy-joy sohibligi, mehnat resursini rivojlantirish va boshqa masalalar yoritilgan.13

Qishloq hamjamiyatlari bilan aloqalarni rivojlantirish ham hamjamiyat rivojlanishidagi ishlarimizning bir qismidir. Zaxira banklari bu borada muhim rol o‘ynaydi. Ko‘plab loyihalar ichidan ayrim muhimlarini aytib o‘taman. Joriy yil aprel oyida Kengash va oltita zaxira banklari anjuman o‘tkazib, davlat, nodavlat, no-foyda va xayriya sektori ishtirokchilarini jamladi, qishloq aholisiga investitsiyalarni jalb qilish manzarasini tahlil qilib, kapital oqimi uchun imkoniyatlarni qidirdi.14 Mahalliy darajada esa, 2025 yil noyabrda Filadelfiya Federal zaxira banki Qishloq Jamiyatining Harakat Kongressini tashkil qilib, qishloq iqtisodiyotiga yordam berish uchun kuchli kichik biznes tarmog‘ini qanday yaratishni, innovatsiyani rag‘batlantirish, yangi ish o‘rinlari yaratish va mahalliy o‘sishni ta’minlash yo‘llarini ko‘rib chiqdi.15

Nihoyat, beshinchi hudud — bu yerda olib borilayotgan ajoyib ish haqida aytmasam boʻlmaydi. Richmond Federal Zaxira banki yaqinda hamjamiyat investitsiya trening dasturining uchinchi guruhini qabul qildi, unda ishtirokchilar jamiyat rivojlantirishning sarmoyaga mos takliflarini ishlab chiqish va potentsial kapital manbasi bilan bog‘lashni o‘rganishdi.16 Guvohlik beraman: Shimoliy Karolinaning G‘arbiy qismidagi ishtirokchilar so‘nggi uch guruhda ham yaxshi ishtirok etdi. Ashevilleda bunday tadbirni o‘tkazgani uchun yana bir bor Richmond Federalga rahmat. Ana shunday konferensiyalar barcha eng yaxshi g‘oyalar va tadqiqotlarni ulashishga sharoit yaratadi va har bir amerikalikka yaxshi natija olib kelishga yordam beradi.

Xulosa

Amerika mustaqillikka erishganidan beri qishloq jamiyatlari AQSh iqtisodiyotida koʻp qirralik rol oʻynab kelmoqda va kelajakda ham oʻynashda davom etadi. Quvonarlisi — sizlar kabi fidokor insonlar professional bilim, aloqalar va resurslarni jamlab, qishloq aholisi oʻz aktivlaridan yangi va foydali yoʻllar bilan foydalana olishiga yordam berishni davom ettirasiz.

Har kuni Amerikadagi farovon qishloqlarga yordam berganingiz uchun, bu yerga kelib tajribangizni ulashib, kasbdoshlaringizdan o‘rganishingiz uchun minnatdorchilik bildiraman. Mahalliydan mamlakat miqyosigacha, sohalararo hamkorlik orqali butun mamlakat boʻylab qishloq jamoalarining jonli boʻlishi taʼminlanadi.

Yana bir bor bugun sizlar bilan muloqot qilish imkoniyati uchun tashakkur bildiraman.