Esse: AI investitsiyasining keyingi bosqichi: Kim hisoblash quvvatini foydaga aylantira oladi?

Morgan Stanley 3600 ga yaqin kompaniyani o‘rgangach, diqqatga sazovor bir o‘zgarish haqida gapirdi: AI’ga investitsiyalar endi “AI’ni kim qurmoqda” degan savoldan “AI’ni haqiqatan samarali ishlata oladiganlar kim” ga kengaymoqda.

So‘nggi yillarda AI investitsiyasi haqida so‘z borganda, bozordagi birinchi o‘ylangan narsa chiplar, serverlar va ma’lumot markazlari bo‘lardi. Bu oson tushunarli: avvalo hisoblash quvvatini yaratmasdan, keng ko‘lamli qo‘llash haqida gapirish mumkin emas.

Lekin sarmoyalar ortib borgani sari, bitta savol tobora ahamiyatli bo‘lmoqda:Sarf qilingan puldan, aslida kim daromad va foyda ko‘radi? Bugun ushbu tahlil hisobotini sizlar bilan baham ko‘raman.

Morgan Stanley 24-sentyabrda chiqargan “Mapping AI's Rate of Change: From Buildout to Broadening” hisobotida, bu bosqichni “qurilishdan tarqalishga” o‘tish deb ataydi. Menimcha, bu oddiy “AI bozorining o‘zi tugadi yoki yo‘q” mavzusidan ko‘ra ko‘proq ahamiyatga ega.

Birinchi, chip haqidagi hikoya hali tugamagan

Agar AI investitsiyalari ilovalarga kengaysa, bu chip va ma’lumot markazlari endi bozorga kerak emas degani emasmi? Menimcha, bunday tushunmaslik kerak.

Hisobotga ko‘ra, AI hisoblash quvvatiga ehtiyoj hali ham kuchli, lekin ma’lumot markazlarini qurish elektr energiyasi, ishchi kuchi va ruxsatnomalar kabi cheklovlarga duch kelmoqda. Ulardan eng asosiysi, elektr energiyasini o‘z vaqtida olish mumkinmi, degan savol — bu muhim “tortilayotgan joy”.

Shu sabab, Morgan Stanley hali ham ba’zi yarimo‘tkazgich, ma’lumot markazi infratuzilmasi, shuningdek elektr energiyasi qurilmalari, tarmoq uskunalari va energiya saqlash texnologiyalari bilan bog‘liq kompaniyalarga e’tibor bermoqda.

Lekin, “butun soha foyda ko‘radi” va “har bir kompaniya investitsiyaga arziydi” degan gaplar har xil. Qurilish sikli oldinga siljigan sari, buyurtmalar amalga oshadimi, ishlab chiqarish quvvati yetadimi, foyda ortadimi va aksiyadorlik qiymati qanchalik oldindan kutilganiga tobora ko‘proq ahamiyat beriladi.

Ikkinchi, dasturiy ta’minot ham diqqat markaziga chiqa boshlashi mumkin

Uskuna hisoblash quvvatini taqdim etsa, dasturiy ta’minot korxona ushbu hisoblash kuchidan samarali foydalanadimi-yo‘qmi, shuni belgilaydi.

Kompaniya AI’ni o‘z faoliyatiga joriy qilmoqchi bo‘lsa, avval ma’lumotlarni tartibga solib, modelning ichki ma’lumotlarga kirishini ta’minlashi kerak; keyin ishlashini monitoring qilib, huquq va xavfsizlik masalalarini hal qiladi. Ushbu asosiy ishlar tugagachgina, AI ilovalari kundalik jarayonga kirib borishi mumkin.

Shu munosabat bilan, Morgan Stanley fikricha, asosiy dasturiy ta’minot va xavfsizlik dasturlari ko‘plab amaliy ilovalardan erta talab ko‘rishi mumkin. Hisobotda ko‘rsatilgan sohalarga ma’lumot platformalari, ish yurishini monitoring qilish va kiberxavfsizlik kiradi; kengroq amaliy dastur va servis kompaniyalari esa, mijozlar takrorlanadigan investitsiya-natija modelini yaratishini kutishi kerak bo‘ladi.

Meningcha, bu tartib juda muhim. Bozor oxirgi natijadagi AI ilovalari qanchalik katta bo‘lishini orzu qiladi, lekin korxonalar to‘lovni qadamba-qadam qiladi.

Uchunchi, haqiqiy diqqat “AI’nı qo‘llovchilar”ning foyda hisobotiga qaratilishi kerak

Meni eng ko‘proq qiziqtirgan qismi — hisobotning AI qo‘llovchilarini o‘rganishidir.

“AI qo‘llovchi” deganda, bu mutlaqo texnologik kompaniya bo‘lishi shart emas. Chakana savdo, moliya, tibbiyot, sanoat, va boshqa sohalar AI yordamida mijozlarga xizmat ko‘rsatish, ta’minot zanjiri, tadqiqot yoki ichki operatsiyalarni yaxshilashi mumkin. Muhim jihati shundaki, yaxshilanish yetarlimi, va bu moliyaviy ko‘rsatkichlarda aks etayaptimi?

Hisobotda ajratilgan AI qo‘llovchi kompaniyalarning yaqin 12 oy ichida har bir aksiya uchun olinadigan daromad prognozi bo‘yicha bozor kutumatlari so‘nggi ikki yilda 70% ga o‘sgan. Bufoyda prognozidagi o‘zgarish, bu hali erishilgan foyda emas, aksiyalarning o‘sishini ham bildirmaydi.

Buning ustiga, hisobotga ko‘ra, bu kompaniyalarning kelajakdagi foyda narxi (forward P/E) mediana ko‘rsatkichi 18 barobar, AI quriluvchilari esa 22 barobar. Morgan Stanley fikricha, qachon foyda prognozi yaxshilanishi boshlanib, baholanish hali oshmagan bo‘lsa, AI foydalanuvchilariga ko‘proq e’tibor qaratish kerak.

Men bu xulosaga bitta shart qo‘shaman:Foydadagi yaxshilanish qanchasi AI hisobiga, har bir kompaniyada alohida tekshirish kerak.Bir kompaniyada foyda marjasi o‘sishi narx oshishi, xarajatlarni qisqarishi yoki eski biznes tiklanishidan ham kelib chiqishi mumkin. Hammasini AI hisobiga yozib, uning haqiqiy ta’sirini oshirib yuborish oson.

Hozirda anchagina aniq dalillar ham paydo bo‘lmoqda. Masalan, hisobotda keltirilgan kompaniyalar: Airbnb o‘zining AI yordamchisi mijozlarga xizmat ko‘rsatish muammolarining 40% dan ortig‘ini hal qilmoqda, deb ta’kidlamoqda; Verizon esa AI yordamida tarmoqni optimallashtirib, 200 million dollardan ko‘proq energiya tejaganini bildirgan. Bu kompaniyalar oshkora aytgan holatlar bo‘lib, AI faoliyatga aniq ta’sir ko‘rsatayotganini ko‘rsatadi, biroq natijalar doimiy va kengayib boradimi, buning uchun yana kuzatish kerak. Morgan Stanley’ning yana bir ochiq maqolasida esa, 2026 yil iyuliga qadar S&P 500 kompaniyalarining chorak qismi o‘z faoliyat yoki yig‘ilishida AI’ning kamida bitta o‘lchab bo‘ladigan ta’siri haqida aytib o‘tgan.

Keyingi bosqichga qanday qarayman?

Ushbu hisobotni o‘qib chiqib, “chiplarni soting-da, butunlay ilovalarga investitsiya qiling” degan xulosaga kelmayman. To‘g‘rirog‘i:AI investitsiyasi bitta asosiy yo‘nalishdan, turli rivojlanish tezligiga ega bir nechta yo‘nalishlarga aylanmoqda.

Bitta yoqda hali ham talab mavjud, lekin yetkazib beruvchi tomondan muammolar bo‘lgan chiplar va energetika infratuzilmasi; boshqa tomonda korxona buyurtmalarini ola boshlagan dasturlar; undan keyin esa AI yordamida doimiy foyda o‘sishini ta’minlayotgan foydalanuvchilar.

Keyingi bosqichda men aynan uch savolga alohida e’tibor beraman:

Birinchi, kompaniyalar o‘zini AI’dan foydalanmoqda deb aytsa, bu haqda aniq biznes ko‘rsatkichlari bormi?

Ikkinchi, tejangan xarajat yoki yangi daromad, foydaga doimiy kiradimi?

Uchinchi, yo‘nalishni to‘g‘ri aniqlagan holda, hozirgi narxlar allaqachon haddan tashqari optimistik kutishlarni aks ettirib qo‘ymaganmi?

So‘nggi kunlarda model portfeldagi AI ilovalari bo‘yicha aksiyalarni foyda bilan yopdim, endi esa doimiy tekshirib borishim kerak.