2024 yil 2-chorakda global yoqilgʻi turbinali buyurtmalar 71% ga oshib, rekord darajaga yetdi! Yirik banklar yoqilgʻi turbinalari “super sikl”ga kirganini aytmoqda, yetakchi kompaniyalar ishlab chiqarishni 2030 yilgacha rejalashtirib qoʻygan

Zhitong Finansial Ilovasi xabar berishicha, JP Morgan taʼkidlashicha, elektr energiyasiga bo‘lgan talabning keskin oshishi natijasida global gaz turbina buyurtmalari aprel-iyun choragida tarixiy rekordni yangiladi. JP Morgan tahlilchisi Fil Ble va boshqalar dushanba kuni eʼlon qilgan hisobotda, 2024-yilning ikkinchi choragida global miqyosda gaz turbina buyurtmalari hajmi taxminan 38 gigavatt (GW)ni tashkil etdi, bu birinchi chorakka nisbatan 29% va oʻtgan yilning shu davriga nisbatan 71% koʻpdir. Tahlilchilar qayd etishicha, AQSH eng yirik bozor bo‘lib, deyarli yarmiga yaqin buyurtmalarga egalik qilmoqda.

JP Morgan ma’lumotlariga ko‘ra, Siemens Energy AG ikkinchi chorakda eng katta buyurtma – taxminan 12,5 gigavatt oldi; undan keyin General Electric Co. kelmoqda – buyurtmalari 11,3 gigavatt; Mitsubishi Power Ltd. esa uchinchi o‘rinda – 5,3 gigavattlik buyurtma. Bank tahlilchilari shuni ham qo‘shimcha qiladiki, talab o‘sishi xarajatlarni yuqoriga ko‘tarmoqda. 2031-yilda yetkazib berilishi rejalashtirilgan birlashtirilgan siklli gaz turbinasining narxi o‘tgan yili yetkazib berilgan butun qurilmaning narxidan uch baravar ko‘p bo‘ladi.

Sun’iy intellekt (AI) bo‘yicha raqobat algoritmlardan jismoniy dunyodagi elektr ta’minotigacha kengaymoqda va har bir og‘ir gaz turbina texnologiya gigantlari uchun chiplar kabi strategik nohiyob aktivga aylanmoqda. Aslida, AI talabini hisobga olgan holda, gaz turbinalari bozori anchadan beri yuksalish trendini ko‘rsatmoqda. AQSHdagi Melius Research investitsion tadqiqot kompaniyasi hisob-kitobiga ko‘ra, so‘nggi uch yil ichida gaz turbina narxi yig‘inda qariyb 300% ga oshgan. Narxlarning keskin oshishi esa taklif va talabning jiddiy nomutanosibligidan dalolat beradi.

Talab tomonida esa, data markazlarining elektr energiya iste’moli tez sur’atda oshmoqda. Xalqaro Energetika Agentligi (IEA) ogohlantirishicha, global data markazlarining elektr energiyasi sarfi 2024-yildagi 415 milliard kilovatt-soatdan 2030-yilga kelib 945 milliard kilovatt-soatga yetadi va bu butun dunyo elektr energiyasi iste’molining 1,5 foizidan deyarli 3 foizigacha ko‘tariladi. 2024-2030 yillarda data markazlarining o‘rtacha yillik elektr iste’moli o‘sishi taxminan 15% bo‘lib, bu iqtisodiyot o‘sishidan ancha yuqori.

Yana, Morgan Stanley ma’lumotlariga ko‘ra, AQSHda data markazlari elektr energiyasi ta’minotidagi kamchilik 55 GWgacha oshgan va ko‘plab hisoblash loyihalari tarmoqka ulanish cheklovlari tufayli kechiktirilgan. Natijada, AI sohasidagi ishtirokchilar “tarmoqdan tashqari” yechimlarni tobora ko‘proq sotibolmoqda.

Gaz turbinalarining ushbu bo‘shliqni to‘ldirishdagi “eng yaxshi yechim”ga aylanganining sababi, ularning o‘ziga xos texnik ustunliklaridadir. Shamol va quyosh energiyasi kabi qayta tiklanuvchi manbalardan farqli, gaz turbinalari 7x24 soat uzluksiz va barqaror ishlay oladi, pik yuklarga millisekund oralig‘ida javob beradi va qurilish muddatining qisqaligi bilan ham ajralib turadi – 12-18 oy ichida foydalanishga topshirilishi mumkin, bu esa, AI data markazlari tezda ishga tushirilayotgan bugungi kunda muhim ahamiyatga ega.

Biroq, talabning keskin kengayishiga qaramay, gaz turbina ishlab chiqarish yuqori ishlab chiqarish to‘siqlari tufayli ortda qolmoqda va ishlab chiqarish hajmi yetarli emas. AQSHdagi AI data markazlari va butun dunyodagi energetik tizim transformatsiyasi talabni keskin oshirib yubarib, 2025-yilda global gaz turbinalari talabi 100 GWdan oshadi, 2026-yilga kelib esa 117 GWga yetishi mumkin. Biroq, yuqori ishlab chiqarish to‘siqlari sababli, butun dunyo bo‘yicha 2025-yilda gaz turbina ta’minoti atigi 50-60 GW atrofida bo‘ladi.

Taklif va talab o‘rtasidagi doimiy muvozanatsizlik sharoitida, soha yetakchi kompaniyalarining natijalari global sektorning yuqori darajali bo‘lishini tasdiqlamoqda. GE Vernova (GEV.US) 2024-yil birinchi chorak moliyaviy hisobotiga ko‘ra, kompaniya daromadi $9,339 milliardni tashkil etib, o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 16%ga oshgan; tuzatilgan EBITDA esa $896 millionga yetib, deyarli ikki baravar ko‘paygan. Kompaniya rahbariyati telefon konferensiyasida 2026-yil oxirigacha gaz turbina buyurtmalari yig‘indisi 100 GWga yetishini kutilayotganini, “2029 va 2030-yillardagi ishlab chiqarish quvvati ham deyarli to‘la band bo‘lishi”ni ta’kidladi.

Siemens Energy ham moliyaviy hisobotda gaz turbina sohasidagi yuqori daromadlilikni qayd etdi, kompaniya kelgusi yillarda tamoman ishonch bilan gaz turbina sanoatining o‘rtacha yillik talabini 110-120 GWgacha (avvalgi prognozda 90-100 GW) oshirdi va ayni paytda talabning pasayishi yo‘q ekanini ochiq e’lon qildi. Shuningdek, kompaniya ma’lum qildi-ki, data markazlari va yirik bulut hisoblash loyihalarida qisqa muddatli yetkazib berish eng tanqis resurs hisoblanadi; qisqa yetkazib berish muddati yuqori mukofot keltiradi va ayniqsa, sanoat turidagi gaz turbinalarining ishlab chiqarish hajmi oshishi bozorning taklif-talab nomutanosibligini o‘zgartira olmaydi.