“TACO” orqaga chekinmoqda, “NACHO” maydonga chiqyaptimi? Wall Street endi Hormuz boğozining tezda ochilishini tiklamayapti, Citi esa neft narxi yana 120 dollarga chiqishini ogohlantirmoqda

Uzbekplanet moliya xabarlari, Wall Street moliya gigantlaridan biri Citi Research hisoboti shuni ko‘rsatadiki, zaxira iste’moli, strategik neft zaxirasining ozod qilinishi, Osiyo davlatlari tomonidan yuqori neft narxlari fonida importning kamayishi, talabning nisbatan pasayishi va to‘qnashuv kuchlari vaqtinchalik yumshash belgilari energiya narxi oshishiga bog‘liq ta’sirlarni bir oz yumshatgan bo‘lsa-da, agar AQSH va Eron o‘rtasidagi uzoq muddatli tinchlik muzokaralari murakkabligicha qolsa va Hormuz bo‘g‘ozi uzoq muddatli yopiq va nazorat ostida bo‘lsa, xalqaro neft narxi – Brent xom nefti narxi so‘nggi pasayishdan keyin 100 dollar atrofidan yanada oshishi, hattoki yangi bosqich rekordini ham ko‘rsatishi mumkin.

Ma’lumki, Hormuz bo‘g‘ozi inqirozi tez hal qilinmayotgani sababli, Wall Street treyderlari “TACO” savdo strategiyasidan (AQSH-Eron muzokaralarida ijobiy natijalar yoki Trump har doim so‘nggi daqiqada chekinadi deb garov qo‘yish) “NACHO” savdo strategiyasiga – ya’ni bo‘g‘oz uzoq vaqt ochilish ehtimoli yo‘q (Not A Chance Hormuz Opens) deb taxmin qilishga o‘tmoqda. Brent xom nefti narxi aprel oxirida har barrel uchun 126 dollarlik urush cho‘qqisidan pasaygan bo‘lsa-da, baribir 100 dollar atrofida, mojarodan oldingi narxdan 50% ga yuqori darajada turibdi.

2025 yil aprelidan Trump butun dunyo bo‘ylab savdo urushi boshlaganidan beri, treyderlar “TACO” (Trump Always Chickens Out / Trump har doim ortga chekinadi) strategiyasini keng qo‘llashmoqda. Har safar Trump yangi, yanada tajovuzkor tariflar tahdidi yoki boshqa katta tahdidlar bilan bozorni elektrlashtirganda, global fond va obligatsiya investorlari u oxir-oqibat ortga chekinadi yoki real amaliyot Trumpning og‘zaki tahdididan ancha yumshoq bo‘ladi deb garov qo‘yib, past darajadagi bozor paytlarida faol sotib olishni va yaqin orada aksiyalar narxi keskin ko‘tarilishini kutishgan. Hozir esa ko‘p treyderlar “NACHO” savdo mavzusiga ko‘proq garov qo‘yishni boshlashmoqda.

Citi neft narxi yuqori bo‘lishi xavfi hanuz davom etadi deb ogohlantirish bermoqda

Citi strateglari asosiy prognoz ssenariysi, Hormuz bo‘g‘ozidagi muammolar may oyi oxirigacha sezilarli darajada yumshatiladi deb hisoblashmoqda, ammo AQSH-Eron kelishuvi qiyinlashuvi qisqa muddatli neft narxi yuqori bo‘lish xavfini oshiradi deb ta’kidlamoqda.

Wall Street gigantlari Brent neft narxi prognozini kelgusi 0-3 oyda har barrel uchun 120 dollarda saqlab turibdi; Brent neftining ikkinchi kvartali o‘rtacha narxi har barrel uchun 110 dollar, uchinchi kvartalda 95 dollar va to‘rtinchi kvartalda 80 dollar bo‘lib pasayishi kutilmoqda.

Citi kemalarning harakati bo‘yicha ma’lumotlarga ko‘ra, Xitoy aprel va may oylarida neft importini kuniga taxminan 2,4 million barrelga kamaytirishi mumkin, 2025 yil o‘rtacha kunlik 11,6 million barreldan taxminan 9,2 million barreldan tushadi va bu global neft bozoridagi ta’minot bosimini kamaytiradi.

Shunga qaramay, Citi strateglari shunday deydi: “Biz hali ham xom fyuçers savdo bozorida Hormuz bo‘g‘ozi uzun muddatli yopiq bo‘lish ehtimoli va bozorning ekstremal risklarini past baholangan deb hisoblaymiz.”

Citi shuni ham bildiradiki, hatto Hormuz bo‘g‘ozi tartib bilan ochilsa ham, qisqa va o‘rta muddatda global neft ta’minoti juda cheklangan, 2-fevraldan oldingi Yaqin Sharq geosiyosiy ziddiyatidan oldingi transport darajasi tezda tiklanmaydi va bu orada dunyo bo‘ylab Yaqin Sharqdan sotib olish va zaxira uchun neft yig‘ish panikasi neft narxini yanada oshirishi mumkin.

Yaqin Sharqning umumiy neft ishlab chiqarishi Eron urushi sababli anchagina qisqardi va bu safar ishlab chiqarish qisqarishi hamda neft narxi yuqoriligi zamirida faqat “Hormuz bo‘g‘ozi transporti uziladi” emas, balki “ishlab chiqarishni qisqartirish + eksport kemalari imkoniyatining cheklanishi + infratuzilma raketa zarbalari bilan zarar ko‘rishi” uchta omil birga kelmoqda. Aynan shu omillar sabab, investitsiya konsalting firmasi Yardeni Research asoschisi Ed Yardeni kabi Wall Street veteran strateglari, yuqori moliya narxi va geosiyosiy zarbalar ta’sirini hisobga olgan holda, energiya aksiyalari tsiklik savdodanda strategik joy ajratishni ta’kidlashmoqda.

Bo‘g‘oz qayta ochilganda ham, xom neft yo‘naltirilishi, infratuzilma tiklanishi, kemalar joylashuvi, neftni qayta ishlash ko‘tarilishi, zaxira tiklanishi uchun bir necha oy talab etiladi; Xalqaro Energiya Agentligi rahbari Birol hatto, urush bilan buzilgan neft va gaz ishlab chiqarishining bir qismini urushdan oldingi darajaga tiklash uchun 2 yilgacha vaqt ketishi mumkinligini bildiradi. Ya’ni, o‘t ochish kelishuvlarning birinchi bosqichida panika riskini qisqartirsa-da, ta’minot yetishmovchiligi va zaxira bo‘shlig‘ini tezda bartaraf eta olmaydi.

“NACHO” savdo mavzusi Wall Streetni tez zabt etdi! Hormuzning uzoq muddatli bloklanishi neft narxi, inflyatsiya va foizlar kutuvini qayta o‘zgartirmoqda

Hormuz bo‘g‘ozi inqirozi tezda hal qilinmayotgani sababli Wall Street treyderlari “TACO” savdo strategiyasidan (qisqa muddatli intervensiya yoki Trump siyosati chekinadi deb garov) “NACHO” savdo strategiyasiga o‘tmoqda. Zaxira iste’moli, strategik neft zaxirasining ozod qilinishi va Xitoy importining pasayishi neft narxi bosimini bir oz yumshatgan bo‘lsa-da, AQSH-Eron muzokaralarining tiqilishida Hormuz bo‘g‘ozining ochilishi uzoq muddatga cho‘zilishi, xom neft narxining qisqa muddatda yuqori riskini oshiradi va “NACHO” savdo uchun makro asos beradi.

Brent xom nefti narxi aprel oxirida har barrel 126 dollarlik urush cho‘qqisidan pasaygan bo‘lsa-da, hanuz 100 dollar darajasidan yuqorida, mojara oldingi narxidan taxminan 50% qimmat. Transport sug‘urta bozori esa xavf narxlash bo‘yicha ancha bevosita signal beradi: urush sug‘urta qo‘shimchasi kemaning qiymatidan taxminan 2,5%ga yetgan, urushdan oldin esa atigi 0,1% edi, hozirda hanuz urushdan oldingi darajaning sakkiz barobari. Bozor bo‘g‘oz bloklanishini “doimiy hodisa” deb qabul qilmoqda – nafaqat neft bozori, transport sug‘urta va foiz bozorlari ham bu uzluksiz bloklanishni narxlashga qo‘shib qo‘yishdi. Foiz bozorlar energiya zarbasining davomiyligiga eng kuchli javob bermoqda: qisqa muddatli foizlar qayta narxlashga moslashdi, rentabellik egri chizig‘i tekislanmoqda va investorlarning yuqori neft narxi va inflyatsiya riskiga ishonchi ko‘tarilmoqda.

“NACHO” savdo nafaqat qisqa muddatli spekulyativ harakatlarni ta’sir qilmoqda, balki makro strukturali signal ham yuboradi: Hormuz inqirozi global energiya ta’minot zanjiri, inflyatsiya kutilmalari va moliyaviy aktivlar narxlashiga ta’siri bozor oldin kutganidan ko‘ra ancha ko‘proq. Investorlar strategiyalarini o‘zgartirib, yuqori neft narxi va ta’minot riskini o‘rta va uzoq muddatli investitsion qarorlar ramkasiga qo‘shishi lozim.

Makro va tovar ramkasi nuqtai nazaridan, Wall Street veteran Ed Yardeni shu paytda energiya aksiyalarini sotib olish tarafdori va “urush tugashi bilan ham neft narxi mojara oldingi darajaga qaytmaydi” deb hisoblaydi – bu neft narxi zarbasini strukturali ta’minot zarbasi deb ko‘radi, ya’ni bir martalik geosiyosiy risk emas.

Neft narxi tendensiyasini aslida endi urushning to‘xtashi emas, balki Hormuz bo‘g‘ozi, transport sug‘urta, tanker imkoniyati, neftni qayta ishlash tiklanishi va zaxira yangilanishi – butun energiya zanjiri “urushdan keyingi qayta narxlash” aniqlaydi. AQSH hukumati o‘t ochishni uzaytirsa ham, Eron portlarining bloklanishi davom etmoqda va neft hamda energiya savdo bozoriga ta’sir qilayotgan narsa “o‘t ochish kelishuvi = ta’minot yangilanishi” emas, bir yo‘nalishli logika emas.

Neft narxi yuqori darajasini doimiy ravishda ko‘tarilib qolsa, global inflyatsiyaning pasayish yo‘li sekinlashadi, Federal Reserve va boshqa markaziy banklarning foizlarni pasaytirish imkoniyati qisqaradi, riskli aktivlar qiymatini ham cheklovchi omil bo‘ladi; bunga qarshi, energiya sektori yuqori neft narxi tufayli rentabellikni oshiradi va urush qayta boshlanishi, transport yana to‘xtashi, zaxira pasayishi kabi ekstremal risklarga qarshi hedj vazifasini bajara oladi. Aynan shu sabab Ed Yardeni “o‘t ochish optimizmi bilan kelgan narx pasayishidan foydalanib energiyaga ko‘proq sarmoya kiritish”ga chaqiradi – bu qisqa muddatli yangilikka garov emas, balki uzun vaqtlilik, oson bartaraf qilinmaydigan ta’minot qayta qurish siklini garovga qo‘yishdir.