Pinakabagong memo ni Howard Marks: Ang puwersahang pagpapababa ng pangmatagalang interes, ay parang paglalagay ng yelo sa isang may lagnat! Hindi pa talaga nareresolba ang tunay na problema ng Amerika...

Noong Setyembre 22, inilabas ng co-founder ng Oak Tree Capital na si Howard Marks ang pinakabagong investment memo, “Tayo Ba ay Magsususpinde ng Mga Batas ng Ekonomiya? (Ikatlo)”.

Sa nakalipas na dalawang taon, tatlong beses nang ginamit ni Marks ang parehong pamagat upang talakayin ang “mga batas ng ekonomiya”. Sa unang artikulo noong Setyembre 2024, tinalakay niya ang interbensyon ng gobyerno sa presyong merkado at aktibidad pang-ekonomiya; noong Hunyo 2025, muli siyang nagsulat ng ikalawang bahagi. Sa pagkakataong ito, mula sa usaping interbensyon sa pangmatagalang interest rate ng gobyerno, bumalik siya sa lumulobong problema ng utang ng Estados Unidos.

Ang federal na utang ng Estados Unidos ay umabot na sa $40 trilyon, at ngayong taon, inaasahang lalampas sa $1 trilyon ang netong gastos lamang sa interes.

Kamakailan, nagsimula ang US Department of the Treasury na palawakin ang pag-repurchase ng long-term Treasury bonds, sa pag-asang magbigay ng likididad sa merkado at kahit papaano'y mabawasan ang presyon ng pag-akyat ng pangmatagalang interest rate.

Hindi lubos na naniniwala si Marks sa pamamaraang ito. Gumamit siya ng makasagisag na paglalarawan: ito raw ay parang paglalagay ng ice bag sa taong may lagnat. Baka pansamantalang bumaba ang temperatura, ngunit hindi talaga natutugunan ang ugat ng sakit.

Tungkol sa Federal Reserve, mas gusto umano niya ang central bank na hindi sobrang aktibo sa interbensyon at hindi rin siya sang-ayon sa labis na forward guidance. Ang interest rate ay dapat nabubuo sa banggaan ng mga mangungutang at nagpapautang; kung lagi nang sasabihin ng central bank sa merkado ang susunod na hakbang, kalaunan, maaaring maging “ang buntot ang umuugoy sa aso”.

Sa pagkakataong ito, inilapat niya ang parehong lohika sa US Treasury bonds.

Bakit tumataas ang pangmatagalang rate? Mataas pa rin ang inflation, tuloy-tuloy ang pagkakaroon ng budget deficit ng gobyerno, at patuloy pang dumadami ang utang; sa kabilang banda, nilalamon pa ng AI infrastructure ang napakalaking kapital na umaabot sa trilyong dolyar. Lumalaki ang demand ng pera, kaya’t natural lang na tumaas ang presyo ng pera.

Kaya naman, partikular na ginamit ni Marks ang sinabi ni Stanley Druckenmiller: “Kung kailangang magbigay ng 5.5% na return upang maibenta ang 30-taong Treasury, iyon ay hindi krisis—iyon ay resibo ng bayad.”

Iyon ay bayaring kailangang bayaran sa huli.

Siyempre, hindi naniniwala si Marks na walang solusyon sa problema ng utang ng Amerika. Ang pagtaas ng kita ng gobyerno, kontrol sa paglago ng gastos, at pagpapabilis ng paglago ng ekonomiya at productivity kaysa pag-usbong ng utang ay hindi naman misteryo; ang mahirap ay ang pagkakaroon ng pagkakaisa upang isakatuparan ito.

At habang hindi pa natatagpuan ang kasagutan sa Washington, may sariling pagsubok din ang mga mamumuhunan.

Kung nangangamba ka sa utang ng Amerika, ibebenta mo ba ang iyong US stocks? Sa tingin ni Marks, hindi ito ang sagot. Sapagkat kung papalitan mo ito ng US bonds, bank deposits, o money market funds, nananatili ka pa ring hawak ng dollar; kung lilipat ka naman sa Europe, emerging markets, ginto, real estate, o kahit cryptocurrency, magdadala ito ng iba pang panganib.

Matapos mabasa ito, mapapansin na bumalik na naman si Howard Marks sa ilang ulit niyang tema nitong mga taon: ang investment ay hindi tungkol sa paghahanap ng lugar na walang panganib.

Kadalasan, ang mahalaga ay malinaw mong nakikita kung nasaan ang panganib at handa ka bang akuin ito.

Mula sa pananaw na ito, mas maiintindihan kung bakit sinabi niya na ngayon ay walang kapantay na antas ng kawalang-katiyakan at kahirapan ang pamumuhunan.

Tayo Ba ay Magsususpinde ng Mga Batas ng Ekonomiya? (Ikatlo)

Howard Marks / May-akda

Noong Setyembre 2024 at Hunyo 2025, dalawang beses na akong nagsulat ng mga memo na pumupuna sa pagsubok ng gobyerno na manaig sa mga batas ng ekonomiya. Ang pangunahing paniniwala ko: malamang na hindi epektibo ang ganitong pagsubok, at maari pang magdulot ng pinsala.

Ang ekonomiya mismo ay isang natural na organikong sistema. Ang pagtangkang manipulahin ito ay nagiging sanhi ng distorsyon sa takbo nito, at kalimitan din, nagdudulot ng mas masamang resulta.

May mga pagkakataon, upang maiwasan ang itinuturing ng lipunan na hindi matatanggap na resulta—gaya ng malawakang kahirapan o pagkawala ng hanapbuhay—maaaring maging kinakailangan ang ganitong interbensyon. Ngunit dapat itong isagawa nang may pagpili at lubos na pag-iingat.

Ang pinakamainam na komparasyon ay ang kalikasan.

Sa pelikulang “The Lion King” may isang kanta na tinatawag na “Ikot ng Buhay” (Circle of Life). Ang agos ng buhay ay may madilim na bahagi, dahil ito ay gumagana gamit ang mga mekanismong gaya ng “survival of the fittest,” ngunit dahil din dito kaya nananatiling balanse ang ekolohiya.

Maaaring magpatupad ng hakbang ang tao upang protektahan ang mga biktima laban sa mga mandaragit, ngunit ang ganitong interbensyon ay maaring magdulot ng pangalawang epekto, gaya ng nagiging walang kontrol na pagdami ng ibang uri ng hayop, na sa huli ay sumisira sa ekolohikal na balanse.

Ang isang species na nanghuhuli ng iba, maaaring tila malupit, pero ang pagsisikap ng tao na baguhin ang pangkalahatang resulta ay madaling magbunga ng hindi inaasahang bunga.

Dito ako dinadala sa isyung nagsasabatas kung paano dapat gumana ang merkado.

Ang pinakahuling halimbawa ay ang sagot sa sunod-sunod na pagtaas ng long-term rates.

Noong Agosto 17, 30-taong US Treasury bond yield ay umakyat sa mahigit 5.3%, pinakamataas sa loob ng 19 na taon noong panahong iyon.

Siyempre, maaaring gustuhin ng gobyerno o sentral na bangko na pigilan ang pag-akyat na ito, dahil ang mas mataas na long-term interest rates ay kadalasang nagpapabagal ng paglago ng ekonomiya, nagpapababa ng affordability ng mga produktong nabibili gamit ang loan gaya ng kotse at bahay, nagpapataas ng gastos sa pagbabayad ng utang, at nagpapakita ng pagbaba ng kumpiyansa ng merkado.

Hindi kayang direktang itakda ng Federal Reserve ang long-term rates katulad ng pagtatakda ng target range para sa federal funds rate ng Federal Open Market Committee. Hindi rin “itinatakda” ng US Treasury ang long-term rates, ngunit maaari nitong impluwensyahan gamit ang pag-isyu at repurchase ng bonds.

Noong Agosto 19, inanunsyo ng Treasury ang dobleng maximum scale sa bawat repurchase ng long-term bonds—mula $2 bilyon bawat pag-repurchase patungong $4 bilyon. Ayon sa Treasury, layunin nitong dagdagan ang suporta sa liquidity ng long-term securities.

Kinabukasan, sinabi ni US Treasury Secretary Scott Besant na handa siyang magpatupad ng higit pang hakbang, halos kasing tindi ng “kahit anong kailangan gawin”.

Sa iba pang bagay na pare-pareho, ang karagdagang pagbili ay dapat mag-akyat ng presyo ng bonds, at tumataas ang presyo, bumababa ang kanilang yield.

Matapos ang anunsyo, agad bumaba ang long-term rates, ngunit muling umakyat kinabukasan.

Masosolusyonan ba nito ang problema?

Sa tingin ko, sinusubukan lang nitong pahinain sa ibabaw ang estado ng interest rates. Maaring mapahupa nito ang epekto ng pag-akyat ng rates, pero hindi nito natutugunan ang pinakapuno’t dulo ng problema.

Una, maaaring panandalian lang ang epekto. Sa iba pang bagay na pareho, bumibili ka ng bagay, tataas ang presyo; ibinibenta mo, bababa ito. Pero maaaring dagliang maglaho ang epekto. Pag tumigil ka sa interbensyon, malamang babalik na ang merkado sa dating landas na parang wala kang ginawa.

Sa utak ko, larawan ito ng jet ng tubig na tumatama pataas sa dagat. Habang tuloy ang bugso ng tubig, nananatili ang bola sa ibabaw. Kapag tumigil ito, babagsak na ang bola.

Noong Agosto 24, sumulat ang mamumuhunang si Stanley Druckenmiller ng komentaryo sa The Wall Street Journal bilang sagot sa pahayag ni Besant.

Bawat isa base point na pinipilit ibagsak, ay subsidiya para makaiwas sa tunay na problema. Lahat ng matinipid na base points ay ilang ulit na higit ang magiging kabayaran sa huli.

Hindi magtatagumpay ang gobyerno laban sa mga salik na pundamental ng presyo. Tanging usapin lang kung gaano karaming pera ang gugugulin bago ito sumuko.

Pangalawa, hindi nito tinutugunan ang tunay na dahilan ng pagtaas ng rates. Ang ayaw makita ng Treasury na pagtaas ng rates ay hindi nagkakaroon nang walang dahilan o basta na lang nangyayari.

Maaaring mga dahilan:

1. Ang inflation ay matagal na ring mas mataas kaysa ideal level. Noong Hulyo, ang PCE inflation rate ay nasa 3.7%, samantalang target ng Fed ay 2%. Dahil kinakain ng oras ang purchase power ng pera dahil sa inflation, humihiling ang investors na mapasama sa bond yield ang bayad para dito.

2. Ipinakita ng Amerika na kulang ito sa fiscal discipline. Dahil ang dollar ay world reserve currency, may “gold credit card” ang US: walang credit limit, hindi kailanman dumadating ang statement, at mababa ang interest. Ngunit hindi ginamit ito ng Amerika nang matinong paraan.

Ngayon, lumilikha ng bumabagsak na deficit ang US kahit masagana ang ekonomiya, at halos walang naririnig na diskusyon ukol sa balanced budget.

Ang malalaking deficit ay maaaring mag-akyat ng inflation, lalo na kung malapit nang umabot sa full capacity ang ekonomiya. Ang karagdagang liquidity ay nagtutulak ng demand, na parehong nagpapabilis ng ekonomiya at nagpapataas ng inflation.

Sa ngayon, ang US fiscal deficit ay halos 6% ng GDP. Para sa bansang masagana at 4% lang ang unemployment, mataas ito nang labis.

Ngayong taon, ang netong interes ay inaasahang aabot pa sa higit $1 trilyon—mas malaki pa sa defense budget.

3. Ang pondo ng Treasury sa repurchase ay mula sa general cash account, ngunit ito rin ay dapat punan gamit ang karagdagang utang. Kung sabay na pinaparami ang repurchase ng long-term bonds at ang paglabas ng short-term T-bills, walang nagbabago sa kabuuang utang, kundi pinaiksi lang ang average duration.

4. Ang pangangailangan ng pondo para sa malalaking deficit ng pederal na pamahalaan ay nakapatong sa normal na pangangailangan ng kapital habang lumalago ang ekonomiya, dagdag pa ang trilyun-trilyong dolyar na investment sa AI.

Pagsama-samahin mo lahat ito, lalabas na mas malakas na demand para sa debt capital at equity capital. Ang pinakasimpleng batas ng ekonomiks: pag tumaas ang demand sa isang bagay, tataas ang presyo nito.

Ang patuloy na paglaki ng demand sa kapital ay magtutulak ng “presyo ng pera”, ibig sabihin, interest rates pataas.

Ang pagtatayo ng AI infrastructure ay maaaring umabot ng trilyun-trilyong dolyar. Ayon kay McKinsey, hanggang 2030, mahigit $5 trilyon ang direktang investment ng buong mundo sa mga datacenter na may kaugnayan sa AI.

Karamihan ng bonds na inilalabas ng Treasury ay panibagong utang pambayad sa nagmamature na utang, pero may dagdag na humigit kumulang $2 trilyong netong issuance, na kailangang matunaw ng investors at nagtutulak din ng yield pataas.

Kaya, lalo itong nagpapababa ng tsansa ng biglang paghulog ng rates sa maikling panahon.

Ang pananaw ko, ang pangmatagalang Treasury yield ng US ay nagrereplekta sa mga pundamental na ito.

Pangatlo, maraming bahagi ng pahayag ng Treasury at Fed ay mas may psychological na epekto. Ngunit sa katagalan, lalabo ito lalo na pag hindi naman naayos ang ugat na problema.

Hindi dapat ang target ay ang ibaba lang ang rates, kundi ayusin ang mga sanhi ng pagtaas nito.

Ang pagbili ng bonds para pilitin ibaba ang rates ay gaya ng doctor na naglalapag ng ice bag sa may lagnat. Pansamantala itong nagpapababa sa temperatura, ngunit hangga’t di naayos ang ugat, hindi gagaling ang pasyente.

Problema ba ang Utang?

Maraming nagtatanong nito at totoo, mahirap itong intindihin ng malinaw.

Sa isang banda, mukhang malinaw na hindi pwedeng palaging gastusin ng US ang mas malaki kaysa kinikita nito.

Sabi nga ng ekonomistang si Herbert Stein: “Kung may isang bagay na hindi pwedeng magpatuloy magpakailanman, titigil ito.”

Pero sa kabilang banda, mahirap timbangin—ano nga ba ang magpapatigil sa US na mag-utang ng mag-utang para pondohan ang deficit nito?

Hindi ko pinaniniwalaan na maliit ang tsansa na talagang hindi bayaran ng Amerika ang utang—lalo na't dolyar ng US mismo ang gamit dito.

Hangga't dollar pa rin ang pangunahing reserve currency ng mundo, malamang kakayanin ng US na pondohan ang pulitika gamit ang sariling pera nito.

Kailangan ng mundo ng ligtas at likidong reserve currency para sa foreign exchange at international transactions. Kung hindi na dollar ang pinaka-reserve currency, dapat may alternatibong currency o grupo na sasalo nito.

Ang euro ang pangalawa pa ring reserve currency ng mundo, pero di pa rin ito bumabawi mula sa agwat sa dollar. Ang renminbi ay nasa 2% lang ng globally allocated reserves at dahil na rin sa capital controls at geopolitical tensions, maliit ang tyansa nitong agarang tumaas.

Hindi rin ginagamit ang ginto sa pangkalakalan. At micro pa lang ang papel ng cryptocurrency sa reserves.

Kaya sa ngayon, hindi pa kakayanin ng mundo na mawalan ng dolyar.

Sa ibang bagay na di nagbabago, ang sobrang pag-imprenta ng pera ay nagpapababa nito laban sa mga bagay at ibang currency.

Ngayong may mga nag-iisip kung paano aayusin ng Amerika ang utang, usapan na ang “depreciation trade”—o, bayaran ang utang gamit ang dolyar na mas mababa ang value.

Sa madaling salita, mas kaunti kang ibabayad na “kambing.”

Pwede itong magdulot ng baligtad na epekto—mag-aalala ang tao sa tunay na lakas ng dolyar, maghihingi sila ng mas mataas na yields.

Samantala, ang malalaking deficit ngayon—pangbayad sa sarili nating ginawang deficit at nangyayari pa ito habang masagana ang ekonomiya—posible pang nagdadagdag sa demand at presyon ng inflation.

May Solusyon Ba?

Ang kahinatnan na kinakaharap natin ngayon ay hindi palaisipan—matematika ito.

Mas malaki ang ating gastos kaysa kita; palaki-nang-palaki ang ating utang laban sa GDP; at mabilis ding tumutubo ang bayad sa interes.

Matagal na itong problema at babala, at ngayon lang talaga mukhang may epekto na.

Hindi ito mawawala mag-isa, at hangga’t ngayon, walang tunay na nagtratrabaho para dito.

Hindi malabong mangyari kaagad ang acute crisis, pero ang dahan-dahang epekto ay naririyan na at tayong lahat ang nagbabayad nito.

Pipiliin lang natin: bayaran ang bayarin—anuman ang laki nito—o ayusin ang ugat ng problema.

Kung isang tao o bansa ay laging ginagastos ang mas malaki kaysa pumapasok, tanging pagkilos ang tunay na lunas. Ang pag-asa ay nakasalalay sa mga sumusunod:

• Kalimutan ang “bawasan ang utang” o “bayaran ang lahat ng utang” na pananalita;
• Tanggapin ang reyalidad na hindi na muling liliit ang utang natin kaysa sa ngayon;
• Ibalik ang fiscal responsibility, pagtuunan ng pansin ang budget at epekto nito;
• “Flatten the curve” (patagin ang paglago ng utang);
• Palakihin ang kita ng pamahalaan bilang bahagi ng GDP, sa pamamagitan ng mas mataas na income tax rate at pagtanggal sa tax breaks;
• Kontrolin ang pagtaas ng gastusin para mas mababa ito kaysa GDP growth, at tanggapin ang batayang prinsipyo na limitado ang resources.

Ang pagpapabilis ng GDP ay pwedeng magresulta ng mas malaking kita at mas mababang ratio ng gastos. Ang susi—taasan ang productivity.

Maaari itong magmula sa matatag na paglago ng ekonomiya, mas malawak na paggamit ng AI, at pagbabawas ng hindi kailangan at nakakabawas ng efficiency na regulasyon.

Ngunit may isang mahigpit na kundisyon: hindi dapat gastusin uli ang bagong pondo ng gobyerno.

Kung magagawa ito, bababa ang deficit sa GDP ratio, mapapababa ang utang taun-taon, at maaari ring bumaba ang debt-to-GDP ratio.

Sa palagay ko, ito na ang pinakamabisang resulta na maaari nating asahan.

Habang Wala Pang Solusyon, Ano ang Gagawin Natin?

Habang hinihintay natin ang sagot mula sa Washington, ano ang gagawin natin sa ating investment portfolio?

“Dapat ko bang ibenta lahat ng stocks ko?”

Sinabi ko na hindi ito ang sagot.

Ang problema ngayon ay hindi US stock market o negosyo sa Amerika. Kundi isang usaping pang-fiscal management—na sa huli, maaring maging usapin din para sa dolyar.

Kung ibenta mo ang US stocks, saan mo dadalhin ang pera? Sa bangko? Money market fund? Bond? Kung dólar pa rin yan, hindi ka umiwas sa risk na tinatalakay dito.

Kung gusto mong kumilos laban dito, dapat kang lumipat sa assets na nakabase sa iba’t ibang currency, ginto, ari-arian sa labas ng Estados Unidos, kumpanya sa ibang bansa, o cryptocurrency. Pero meron na namang ibang risks na kaakibat ito.

Ang pagtakas ng kapital mula Amerika ay nagdadala ng panibagong risk at malamang hindi maging matagumpay, lalo na kung ginagawa mo ito para lang umiwas sa isang problema na baka mangyari lamang sa napakalayong hinaharap.

Hindi ito nangangahulugan na tutol ako sa diversification sa labas ng dolyar. Para sa investors na may malinaw na pangangailangan o layunin na gagastos ng di-dolyar sa hinaharap, posibleng maka-logikang bawasan ang dollar denominated assets.

Ngunit, dahil sa mga dahilan sa taas, hindi ko pinapayo ang pagtaya ng malaki dito.

Pangwakas na Pananaw

Sa pinakaibabaw, hindi mo pwede balewalain ang batas ng ekonomiya at umasa na lalamang ka.

Hindi ako naniniwala na posibleng laging gumastos ang US nang higit sa kinikita, umaasang hindi masisira ang kredibilidad, at umaasang ang “IOU”—dolyar at US Treasuries—ay hindi iiwan ng mundo.

Hindi ito isyu ng investment, kundi isyu ng politika—ngunit may epekto ito sa mga investors.

Ang pagbebenta ng dollar assets ay malamang hindi solusyon. Walang makakaubos ng sufficient na dollar assets para tuluyang mawala ang ganitong risk.

Iisa lang ang tunay na lunas.

Tatapatan at kikilos ba tayo laban sa problemang ito?

Setyembre 22, 2026